Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003

OWU BEZ INTERPRETACJI
UBEZPIECZENIE OD OGNIA I INNYCH ZDARZEŃ LOSOWYCH

4. WYŁĄCZENIA OGÓLNE

Wyłączenia wprowadzane do OWU można podzielić na ogólne i szczegółowe. Ogólne wyłączenia stosowane są w różnej formie przez większość ubezpieczycieli, używając terminologii Commercial Union: "stanowią fakty powszechnie znane."

Do wyłączeń ogólnych można zaliczyć szkody spowodowane:
- reakcją jądrową, skażeniem radioaktywnym
- działaniami wojennymi, stanem wyjątkowym, stanem wojennym
- wewnętrznymi zamieszkami (rozruchami), strajkami, lokautami, niepokojami społecznymi
- aktami terrorystycznymi ( dokładnie omówione w poprzednim artykule )
- winą umyślną lub rażącym niedbalstwem ubezpieczającego lub osób, za które ponosi odpowiedzialność
- konfiskatę, zawłaszczenie, nacjonalizację przez władze
- szkody polegające na zanieczyszczeniu lub skażeniu środowiska

Reakcja jądrowa i skażenie radioaktywne

W przypadku wyłączenia odpowiedzialności za szkody wywołane reakcją jądrową lub skażeniem radioaktywnym niektóre towarzystwa używają różnych pojęć: promieniowanie jonizujące, promieniowanie jądrowe czy działanie energii jądrowej, substancji radioaktywnej i promieniotwórczej ( różnice pozostawiam chemikom ).

Działania wojenne i zamieszki wewnętrzne

Wyliczając wyłączenia z "grupy" działań wojennych ubezpieczyciele mówią o wojnie, stanie wojennym, działaniach wojennych ( niezależnie czy wypowiedziano wojnę czy nie ), stanie wyjątkowym, wojnie domowej, działaniach sił zbrojnych lub uzurpatorskich władz itp. ( różnice pozostawiam wojskowym czy prawnikom ).

Rozważając "zamieszki wewnętrzne" także spotkamy się z różnymi określeniami: rozruchy wewnętrzne, strajki, niepokoje pracownicze, bunty, przewroty, powstania (przewroty i powstania czasami wymieniane są w ramach działań wojennych ). Gerling używa m.in. szerokiej definicji "działań wrogich dobru i porządkowi publicznemu". AIG wymienia bunt, wojnę domową, powstanie, strajki i inne formy protestów pracowniczych. W wyliczance tej brakuje dosłownego wymienienia "zamieszek ( rozruchów ) wewnętrznych". W takim wypadku można by się zastanawiać, czy istnieją takie zamieszki wewnętrzne, które nie mieszczą się w pojęciu: buntu, wojny domowej, powstania, strajków, za które AIG powinno wypłacić odszkodowanie ?

Przy omawianiu ogólnych wyłączeń należy jeszcze raz podkreślić, iż w niektórych przypadkach istnieje możliwość włączenia do odpowiedzialności zdarzeń, czy to przez klauzule, czy odpowiednie zapisy, które w ramach Ogólnych Warunków są wyłączane. Niektóre towarzystwa już w samych OWU "podpowiadają" taką możliwość. Jako przykład można podać Commercial Union, który sygnalizuje, że "wyłącza rozruchy, strajki, niepokoje pracownicze, o ile niniejsze ryzyka nie zostały włączone do ubezpieczenia a ich zakres dokładnie określony".

Jedynie Allianz, z omawianych towarzystw, daje wyraźną możliwość ubezpieczenia ( wylicza jako ryzyka nazwane ) szkód spowodowanych wewnętrznymi zamieszkami, celowym uszkodzeniem, strajkiem lub zwolnieniem grupowym pracowników. Za strajk uważa: "planowo przeprowadzone i nastawione na konkretny cel, wspólne przerwanie pracy przez stosunkowo dużą grupę ludzi". Celowe uszkodzenie to: "każde umyślne, bezpośrednie uszkodzenie lub zniszczenie ubezpieczonego mienia". Wewnętrzne zamieszki zdefiniowane są jako: "stosunkowo duża grupa ludzi, która zakłóca porządek publiczny wszczynając rozruchy i dopuszczając się aktów agresji wobec ludzi i rzeczy", przy czym Allianz odpowiada za szkody w ubezpieczonym mieniu, które uległo zniszczeniu lub uszkodzeniu w wyniku agresywnych działań ludzkich, mających bezpośredni związek z wewnętrznymi zamieszkami ( zarówno celowe uszkodzenie, jak i wewnętrzne zamieszki, są godne polecenia dla budynków różnych ministerstw... ).

Allianz wypłaca także odszkodowanie za szkody powstałe w wyniku kradzieży, mającej bezpośredni związek z wewnętrznymi zamieszkami. Trzeba jednak wspomnieć o wyłączeniu Allianza stosowanym do omawianych zdarzeń. Mianowicie, nie ponosi odpowiedzialności, jeśli "odszkodowań z tego tytułu można dochodzić, zgodnie z powszechnie obowiązującym prawem, od podmiotów odpowiedzialnych za szkodę" ( szeroki zakres pokrycia-szeroki zakres wyłączenia (?) ). Czytając zakres pokrycia w/w zdarzeń nie można się oprzeć wrażeniu, że w OWU Allianza istnieje pewna sprzeczność ( wspominałam o tym we wcześniejszym artykule ). O ile w artykule 9 towarzystwo to daje możliwość ubezpieczenia wewnętrznych zamieszek, o tyle w artykule 10 umieszcza m.in. następujący zapis: "Bez względu na współdziałające przyczyny, ubezpieczenia wg. art. 2-9 nie obejmują szkód spowodowanych przez: zdarzenia wojenne, rozruchy i zamieszki wewnętrzne, akty terroryzmu ..."(?!)

Wina umyślna i rażące niedbalstwo

Do kolejnego ogólnego wyłączenia można zaliczyć winę umyślną i rażące niedbalstwo ubezpieczającego lub osoby, za które ponosi on odpowiedzialność. Jedynie dwa z omawianych towarzystw ( Gerling i Generali ) na Ogólnych Warunkach dają klauzulę reprezentantów, czyli zawężają zakres wyłączenia odpowiedzialności za winę umyślną i rażące niedbalstwo do osób mających prawo reprezentacji firmy ( w spółkach kapitałowych: zarząd i prokurenci, w spółkach jawnych i cywilnych: wspólnicy itd. ) Klauzula reprezentantów to wyjątkowo ważny element ubezpieczenia firm. Wprawdzie pracownika można ukarać za wyrządzoną umyślnie lub przez rażące niedbalstwo szkodę, ale tylko do równowartości trzech pensji. Co z pozostałą częścią wyrządzonej szkody? ( droga sądowa?). Można sobie zadać pytanie, jak w przedsiębiorstwach, szczególnie większych, przypilnować każdego pracownika? Ile może wyniknąć komplikacji z braku tej klauzuli, może świadczyć ostatnio głośno dyskutowany casus podpalenia firmy przez pracownika, będącego na urlopie. Podpalenie jest winą umyślną, pracownik osobą, za którą ubezpieczający ponosi odpowiedzialność, ale czy za pracownika na urlopie także pracodawca ponosi odpowiedzialność?

Konfiskata mienia

Kolejnym ogólnym wyłączeniem są szkody powstałe w skutek konfiskaty ( niektóre towarzystwa wymieniają jeszcze: rekwirację, nacjonalizację, zawłaszczenie ) mienia przez władze (Gerling, Commercial Union, Generali, AIG, PZU ) lub w mieniu, które zostało skonfiskowane, zarekwirowane przez władze ( Warta, Ergo-Hestia). Czy różnica w sformułowaniu wyłączenia oznacza, że Warta i Ergo - Hestia, w przeciwieństwie do pozostałych, pokryłyby szkodę w mieniu, które nie zostało skonfiskowane, ale uległo zniszczeniu przy okazji konfiskaty? ( np. na skutek pożaru, bo sama konfiskata nie jest ryzykiem nazwanym w omawianych OWU ) Allianz wspomina jedynie, że nie ponosi odpowiedzialności za szkody spowodowane działaniami represyjnymi, stosowanymi przez organy państwa ( aczkolwiek nie można tego uznać za równoznaczne z konfiskatą ).

Porównując zapisy dotyczące omawianego wyłączenia, można zauważyć różnice w sposobie formułowania definicji władzy, która konfiskuje mienie. PZU: rząd lub inne władze kraju Ergo-Hestia, Generali, Warta: prawomocne władze AIG: organ władz państwowych, publicznych, lokalnych lub celnych Commercial Union: władze państwowe, publiczne, lokalne lub celne Gerling- władze de jure lub de facto lub inna władza publiczną Warta, Ergo-Hestia, Generali w przeciwieństwie do PZU, AIG, Commercial Union wyraźnie mówią o władzy prawomocnej. Jedynie Gerling zastrzega sobie, że chodzi o władzę zarówno de jure jak i de facto. Zwróciłam uwagę na te różnice z uwagi na toczące się niedawno w Polsce dyskusje, czy rządy komunistów były w naszym kraju prawomocne, czy też nie. Decyzja o braku prawomocności komunistycznych władz pociągnęłaby za sobą skutki w postaci anulacji wielu decyzji tamtych rządów, w tym decyzji o konfiskacie, czy nacjonalizacji mienia prywatnego, a co za tym idzie - obowiązek jego zwrotu. Zatem, jeśli któryś z ubezpieczycieli zastrzega sobie, że jego wyłączenie dotyczy konfiskaty przez prawomocne władze, czy można z tego wnioskować, że szkody powstałe w wyniku konfiskaty przez władze nieprawomocne ( zostawmy daleką (?!) przeszłość, pomyślmy np. o sfałszowanych wyborach ) byłyby pokryte ?

Szkody w środowisku naturalnym

Do ostatniego omawianego ogólnego wyłączeniem należą szkody w środowisku naturalnym. Jest to temat w ostatnich latach coraz bardziej aktualny, o czym świadczą coraz częściej wysokie kary nakładane na przedsiębiorstwa, zanieczyszczające środowisko naturalne. Do szkód tych towarzystwa podchodzą w różny sposób. PZU i Ergo-Hestia w ogóle nie wymieniają szkód w środowisku naturalnym, czy skażenia środowiska, jako wyłączenia z zakresu oferowanej ochrony. Commercial Union, Generali, czy Warta wyłączają skażenie lub zanieczyszczenie środowiska odpadami przemysłowymi. Pozostałe towarzystwa wyłączają z zakresu odpowiedzialności szkody w środowisku naturalnym na skutek zaistniałej szkody. Gerling nie pokrywa kosztów związanych ze szkodami w środowisku naturalnym, odkażaniem wody lub gruntu, usunięciem skażonej wody lub gruntu oraz ich rekultywacją. Allianz nie pokrywa szkód związanych z zanieczyszczeniem lub zatruciem środowiska. AIG mówi w ogóle o skażeniu i zanieczyszczeniu, co można interpretować jako zanieczyszczenie lub skażenie zarówno środowiska, jak i ubezpieczonego mienia. W przeciwieństwie do AIG, Commercial Union wyraźnie wskazuje, że skażenie lub zanieczyszczenie mienia w następstwie szkody jest ubezpieczone.

Podsumowanie

Zamieszczona tabela podsumowuje zakres omawianych ogólnych wyłączeń. Została ona zbudowana na podstawie zapisów OWU ( lub ich braku ), które mogą sugerować, że ubezpieczyciel nie ponosi lub ponosi odpowiedzialność za określone zdarzenia. Można oczywiście, we własnym zakresie, próbować uzyskać oficjalną interpretację stosowanych wyłączeń, czy wprowadzać własne zapisy przy zawieraniu ubezpieczenia. Należy zaznaczyć, iż znak (+) oznacza, że określone wyłączenie jest wyraźnie wymienione, znak (-) oznacza, że omawiane wyłączenie nie jest wyraźnie wspomniane. W niektórych przypadkach zamieszczono dodatkowe uwagi wynikające z zapisów OWU.



* * *


Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003