Małgorzata i Maciej Capik
"RZECZPOSPOLITA"
grudzień 2003

WIĘCEJ OBOWIĄZKÓW I PRZYWILEJÓW

1 stycznia 2004 roku wchodzi w życie pakiet ustaw ubezpieczeniowych. Wywołuje on zmiany na rynku ubezpieczeń, które odczują wszyscy przedsiębiorcy. Przede wszystkim wielu z nich pierwszy raz będzie musiało zawrzeć obowiązkowe ubezpieczenie OC. W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych zwiększono bowiem zakres grup zawodowych, objętych obowiązkiem ubezpieczenia OC.

Oto pełna lista objętych obowiązkowym ubezpieczeniem OC, według stanu na 1 stycznia 2004 roku :

1. ubezpieczenie OC adwokatów;
2. ubezpieczenie OC radców prawnych;
3. ubezpieczenie OC notariuszy;
4. ubezpieczenie OC z tytułu wykonywania świadczeń zdrowotnych;
5. ubezpieczenie OC osób prowadzących biura rachunkowe;
6. ubezpieczenie OC biegłych rewidentów;
7. ubezpieczenie OC doradców podatkowych;
8. ubezpieczenie OC zarządców nieruchomości;
9. ubezpieczenie OC pośredników nieruchomości;
10. ubezpieczenie OC rzeczoznawców majątkowych;
11. ubezpieczenie OC organizatorów imprez masowych;
12. ubezpieczenie OC komorników;
13. ubezpieczenie OC organizatorów turystyki;
14. ubezpieczenie OC osób eksploatujących obiekty jądrowe, za szkodę jądrową;
15. ubezpieczenie OC architektów i inżynierów budownictwa;
16. ubezpieczenie OC rzecznika patentowego;
17. ubezpieczenie OC detektywów;
18. ubezpieczenie OC ratowników medycznych;
19. ubezpieczenie OC podmiotów certyfikujących podpis elektroniczny;
20. ubezpieczenie OC agentów ubezpieczeniowych (delegacja z ustawy o pośrednictwie);
21. ubezpieczenie OC brokerów ubezpieczeniowych (delegacja z ustawy o pośrednictwie).

Na tej liście znajdują się ubezpieczenia obowiązkowe, które już od dawna maja taki charakter. Są jednak i takie, gdzie profesjonaliści zawierali dotychczas umowy ubezpieczenia dobrowolnie, np. ratownicy medyczni, agenci ubezpieczeniowi.

Pierwszy raz przepisy branżowe wskazują, jako zobligowanych do posiadania polisy OC obowiązkowego i określają ogólne warunki tych umów dla osób prowadzących biura rachunkowe, biegłych rewidentów, zarządców nieruchomości, pośredników nieruchomości, rzeczoznawców majątkowych, organizatorów imprez masowych, komorników, organizatorów turystyki, ratowników medycznych, agentów ubezpieczeniowych, brokerów ubezpieczeniowych.

Nowością jest także sposób kontroli spełnienia obowiązku ubezpieczenia. Dla ubezpieczeń grup zawodowych kontrola będzie zależała od sprawności organów samorządu zawodowego, lub tych podmiotów, które wydają koncesje, zezwolenia na prowadzenie danego typu działalności.

Jakie będą konsekwencje braku polisy ubezpieczenia OC dla określonych profesjonalistów ? Będzie można pozbawić ich prawa wykonywania zawodu, lub danej działalności. Jedynie dla agentów ubezpieczeniowych będzie to inna kara, bo finansowa (kary finansowe grożą też tym, którzy uchybią obowiązkowi zawarcia pozostałych umów ubezpieczeń obowiązkowych, czyli OC komunikacyjnego, OC rolników i ubezpieczenia budynków w gospodarstwach rolnych).

W związku ze zmianami w ubezpieczeniach obowiązkowych przedsiębiorcy, prowadzący działalność w rolnictwie i władający gospodarstwami rolnymi, w skład których wchodzą budynki, muszą po 1 stycznia 2004 przygotować się na konieczność podjęcia samodzielnej decyzji o ubezpieczeniu tych budynków. Według dotychczas obowiązujących przepisów, obowiązkowe ubezpieczenie budynków, wchodzących w skład gospodarstw rolnych, będą musiały zawrzeć zarówno osoby fizyczne, jak i prawne, władające tymi gospodarstwami. Od 1 stycznia 2004 roku obowiązek ubezpieczenia odnosi się tylko do osób fizycznych. Przedsiębiorcy - osoby prawne, jeśli nie chcą być pozbawieni ochrony ubezpieczeniowej, muszą skorzystać z produktów ubezpieczeń dobrowolnych.

Nowa definicja przedsiębiorcy

Mówiąc o przedsiębiorcach w zakresie nowych ustaw ubezpieczeniowych, trzeba odnosić się do definicji przedsiębiorcy, jaką zawiera obecnie kodeks cywilny.

W myśl art. 431 k.c. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

W nowym systemie ubezpieczeń przedsiębiorca został szczególnie wyróżniony. Określając np. prawo do odstąpienia od umowy ubezpieczenia, ustawodawca przyjął, że przy umowach zawartych na dłużej niż 6 miesięcy ubezpieczający może odstąpić od umowy w ciągu 30 dni, a ubezpieczający, który jest przedsiębiorcą, w ciągu 7 dni od daty zawarcia umowy ubezpieczenia nowe (brzmienie art. 812 par. 4 k.c.).

Jednak najważniejszą w skutkach zmianą jest przyznanie przedsiębiorcy, jako stronie umowy ubezpieczenia, szczególnych przywilejów natury prokonsumenckiej. W art. 233 ustawy o działalności ubezpieczeniowej ustawodawca wprowadził zmianę do art. 384 k.c. Od 1 stycznia 2004 roku art. 384 k.c. wzbogaci się o par. 5, według którego przy umowie ubezpieczenia przepisy, odnoszące się do ochrony praw konsumenta, stosować się będzie wobec strony umowy ubezpieczenia, nawet jeśli nie jest ona konsumentem.

Każdy ubezpieczający, ubezpieczony, niezależnie od rzeczywistego statusu, ma zatem prawo do przywilejów konsumenckich, ustanowionych w ustawach ubezpieczeniowych.
Przedsiębiorca będzie miał prawo :
  • dokonać wglądu do akt szkodowych, aby zapoznać się z argumentami, jakimi posłużył się zakład ubezpieczeń, zajmując stanowisko w danej sprawie;
  • skserować całość lub część wskazanych przez siebie akt szkodowych;
  • w wypadku sporu przy umowie ubezpieczenia wskazać sąd właściwy o właściwości ogólnej, albo sąd właściwy dla swojej siedziby, lub miejsca zamieszkania;
  • dochodzić swoich praw z umowy ubezpieczenia, nie ponosząc nadmiernych kosztów, jeżdżąc do sądu do tej pory jednostronnie wskazanego przez zakład ubezpieczeń;
  • żądać, odwołując się do ustawy o działalności ubezpieczeniowej, korzystnej dla siebie interpretacji postanowień warunków ubezpieczenia oraz umowy ubezpieczenia, gdy te będą zawierały postanowienia sformułowane w sposób niejednoznaczny.
To ostatnie uprawnienie jest szczególnie ważne, ponieważ towarzystwa ubezpieczeniowe także przedsiębiorcom narzucają treść umów ubezpieczenia, przedstawiając do akceptacji ogólne warunki ubezpieczenia. Co prawda możliwość negocjacji umowy istnieje zawsze, ale w praktyce do warunków sięga się dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy z uzyskaniem odszkodowania. To oczywiście błąd. Jednak przedsiębiorca, zawierając któryś raz z rzędu umowę ubezpieczenia autocasco, czy budynków od ognia, nie pyta już o szczegóły. Potem często jego oczekiwania rozmijają się z rzeczywistością. Wynika to nie tylko z jego błędu, ale czasami z nieprecyzyjnej informacji, jaką otrzymał o ubezpieczeniu.

Dlatego chcąc wzmocnić pozycję strony umowy ubezpieczenia przyjęto, że to zakład ubezpieczeń jest twórcą warunków ubezpieczenia i jako profesjonalista ponosi odpowiedzialność przez skonstruowane przez siebie warunki. Ustawodawca zapisał postulat, iż ogólne warunki ubezpieczenia i umowa ubezpieczenia mają być sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Ustalił jednocześnie sankcje za niedotrzymanie tego postulatu. Przedsiębiorca, jako strona umowy ubezpieczenia, ma prawo wyciągnąć korzyści z tego ustawowego rozwiązania.

* * *


Jedna polisa komunikacyjna na Europę

Z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej rozszerzy się zakres terytorialny OC komunikacyjnego. Będzie ono obejmowało zarówno szkody wyrządzone na terytorium Polski, jak i na terytorium państw, których biura narodowe należą do jednolitego porozumienia, czyli przede wszystkim na terenie państw członkowskich UE. Dla przedsiębiorców mających kontakty handlowe z partnerami z UE oznacza to uproszczenie procedur, związanych z wyjazdem zagranicznym.

Jedna polisa OC komunikacyjnego, którą teraz nazywamy OC krajowym, będzie wystarczająca, aby poruszać się po dużej części terytorium Europy.

Jednak pewne konsekwencje tych przepisów pojawią się już od 1 stycznia 2004 roku. Chodzi o tych przedsiębiorców, którzy posługują się większą ilością pojazdów. Dotyczy to wyłączenia odpowiedzialności za tzw. szkody wzajemne. W art. 38 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych ustawodawca zapisał : "zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego; dotyczy to również sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którym szkoda została wyrządzona, jest posiadaczem lub współposiadaczem pojazdu mechanicznego, w którym szkoda została wyrządzona".

W obawie przed takimi sytuacjami posiadacze lub współposiadacze wielu pojazdów mechanicznych powinni zatem zainteresować się ubezpieczeniem autocasco przy ochronie swojego mienia.

Małgorzata i Maciej Capik
"RZECZPOSPOLITA"
grudzień 2003