Arkadiusz Jaros
"MIESIĘCZNIK UBEZPIECZENIOWY"
luty 2005

WAŻNY TRIGGER (OC zawodowe)

Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawodowej sprawiają wiele kłopotów po stronie ubezpieczeń i reasekuracji. Sytuacja zdecydowanie ulegnie zmianie wówczas, gdy zastosowanie triggera claims made nie będzie budziło wątpliwości prawnych.

W przypadku ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej mamy do czynienia z odpowiedzialnością wydłużoną, roszczenia można zgłaszać przez wiele lat od zdarzenia. Angielskie określenie long tail, co można tłumaczyć jako "długi ogon", dobrze oddaje specyfikę tego ubezpieczenia, gdyż "ogon" szkód może "ciągnąć się" za towarzystwem przez wiele lat. Co wydłuża ogon ?

Ten wydłużony okres stwarza ubezpieczycielom i reasekuratorom liczne problemy, ze względu na wpływ następujących czynników :

- wzrost kosztów opieki lekarskiej. Dzięki postępowi w medycynie następują zmiany w diagnostyce i leczeniu chorych. Stosowane są powszechnie nowe, coraz droższe technologie. Opieka lekarska i pielęgniarska staje się coraz bardziej kosztowna;

- zmiany w prawie. W wielu krajach prawo coraz bardziej chroni konsumentów i poszkodowanych. W związku z tym coraz więcej obowiązków przenoszonych jest na sprawców szkody, a co za tym idzie, na zakłady ubezpieczeń;

- wzrost świadomości ubezpieczeniowej. W wielu krajach, podobnie jak w Polsce, społeczeństwo jest coraz bardziej świadome swoich praw. W postępowaniach roszczeniowych coraz bardziej pomocni są prawnicy, powstają nawet specjalistyczne "kancelarie odszkodowawcze". Należy uznać to za pozytywne zjawisko. Mamy też coraz więcej spraw, które budzą wątpliwości nie tylko specjalistów. Choć daleko nam do roszczeń, z jakimi mają do czynienia ubezpieczyciele w USA, to spotykamy również trudne do wyjaśnienia przypadki, na przykład padaczki pourazowej, jako skutku wypadku;

- wzrost wynagrodzeń. W wielu krajach obserwuje się z jednej strony wzrost wynagrodzeń, skracanie czasu pracy w wymiarze tygodniowym, oraz skracanie okresu aktywności zawodowej. Skutkiem tego jest szybko postępujący wzrost opieki pielęgniarskiej i lekarskiej. Wzrost wynagrodzeń wpływa na wzrost wypłacanych rent i zasiłków, których poziom jest zależny zwykle od poziomu płac;

- inne czynniki. Zależą one w dużym stopniu od uwarunkowań ekonomicznych, kulturowych i zwyczajowych. Przykładem mogą być zmiany kosztów aktywizacji zawodowej oraz wzrost średniej długości życia.

W niektórych przypadkach problem rozciągnięcia odpowiedzialności w czasie urasta do trudno wyobrażalnych rozmiarów.

Jako przykład można podać informacje, po jakim okresie pracy z poszczególnymi substancjami następują stwierdzone zmiany nowotworowe (tzw. faza utajenia):

benzen - faza utajenia - 28,3 lat
promieniowanie jonizujące - - 29,3 lat
związki silikonowe - - 42,3 lat
azbest - - 33,7 lat

Jaki trigger

Ze względu na wieloletnią odpowiedzialność mamy do czynienia z rozciągnięciem w czasie :
- przyczyny szkody;
- zdarzenia losowego;
- ujawnienia się szkody i
- zgłoszenia roszczenia.

W związku z tym możemy stosować dla tych samych ubezpieczeń różne rozwiązania, dotyczące podstawy odpowiedzialności ubezpieczyciela, zwanych triggerami. Pozwolę sobie przedstawić dwa przykłady triggerów w ubezpieczeniach OC zawodowej : architektów i lekarzy.

Odpowiedzialność zawodowa architektów

1.Przyczyna (ang. causation). Architekt zaprojektował budynek, uwzględniając błąd w wyliczeniach. Przyczyna szkody powstała w trakcie projektowania.

2.Zdarzenie szkodowe i ujawnienie się szkody (ang. occurence and manifestation). Kilka lat później dochodzi do katastrofy budowlanej. Budynek zawalił się, pociągając za sobą szkody osobowe. W tym przypadku zdarzenie szkodowe i ujawnienie się szkody występują równocześnie.

3.Zgłoszenie roszczenia (ang. claims made). Poszkodowani kierują roszczenia do architekta. Dokładna przyczyna szkody znana jest po przeprowadzeniu szczegółowych analiz. Wówczas to poszkodowani występują z roszczeniami. Przyporządkowuje się szkodę do terminu zgłoszenia roszczeń.

Odpowiedzialność zawodowa lekarzy

1.Przyczyna (ang. causation). Podczas operacji lekarz pozostawił nożyczki w jamie brzusznej. Przyczyna szkody powstała w trakcie operacji.

2.Zdarzenie szkodowe (ang. occurence). Przez wiele lat pacjent ma problemy zdrowotne.

3.Ujawnienie się szkody (ang. manifestation). Pacjent poddaje się badaniom. Na prześwietleniu odnalezione są nożyczki.

4.Zgłoszenie roszczenia(ang. claims made). Poszkodowany kieruje roszczenia do lekarza.

Wady i zalety

Te dwa przykłady odpowiedzialności cywilnej zawodowej wskazują, jak istotne jest zastosowanie odpowiedniego triggera.

Reasekuratorzy rekomendują zastosowanie takich triggerów, które pozwolą na jasne zdefiniowanie, którego okresu ubezpieczenia szkoda dotyczy. Każdy z triggerów ma swoje wady i zalety.

Trigger zdarzenia szkodowego (occurence) - bardzo prosty do zastosowania tam, gdzie łatwo można określić datę zdarzenia szkodowego. Przykładem może być OC deliktowe, oraz niektóre ubezpieczenia OC za produkt. Zastosowanie pociąga za sobą konieczność tworzenia wieloletnich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych. Wiąże się to z ponoszeniem wyższych kosztów administracyjnych ubezpieczycieli i reasekuratorów.

Trigger zgłoszenia roszczenia (claims made) - użyteczny w przypadku, gdy określenie daty szkody jest bardzo trudne, lub praktycznie niemożliwe. Również zalecany dla szkód, które mogą pojawić się w bardzo odległej przyszłości. Zalecany prze reasekuratorów dla odpowiedzialności cywilnej zawodowej. Sprzedaż ubezpieczeń opartych na tym triggerze jest szczególnie zasadna wtedy, gdy mamy do czynienia z nowymi produktami ubezpieczeniowymi, oraz produktu nowej technologii. Wówczas bardzo trudno przewidzieć szkodowość w przyszłych latach. Administracja, zarządzanie szkodowe przy zastosowaniu tego triggera jest łatwiejsze. Przykładem może być odpowiedzialność cywilna operatorów telefonii komórkowej.

Jak to działa ?

Wyobraźmy sobie robotnika, który pracował przy azbeście w kilku przedsiębiorstwach, w okresie ponad dwudziestu lat. Obecnie leczy się na raka. Do jednego z przedsiębiorstw kieruje wniosek o odszkodowanie. Czy to przedsiębiorstwo przyjmie jego roszczenia ? Do której polisy ta szkoda winna być przyporządkowana ? Którego programu reasekuracji szkoda będzie dotyczyć ? Którzy reasekuratorzy winni uczestniczyć w odszkodowaniach ?

Od dłuższego czasu na polskim rynku ubezpieczeń trwają dyskusje ubezpieczycieli i reasekuratorów na temat zastosowania triggerów. Dla odpowiedzialności cywilnej deliktowej, oraz OC produktu, dla większości branż użycie triggera opartego na bazie zdarzenia szkodowego, nie budzi zastrzeżeń. Dużo trudniejsze rozmowy dotyczą odpowiedzialności cywilnej zawodowej, gdzie reasekuratorzy najchętniej widzieliby trigger claims made.

Należy zaznaczyć, że w wielu wypadkach ubezpieczenia OC zawodowej są obowiązkowe, więc dowolność wyboru triggera jest dość ograniczona. Przeszkodą we wprowadzeniu takiego rozwiązania jest to, że stosowanie triggera claims made budzi wątpliwości wielu prawników.

Tu zaczyna się poważny dylemat reasekuratorów. Czy udzielić wsparcia polskim cedentom, będąc w zgodzie z polskim prawem, ale pozostawiając pod dużym znakiem zapytania przyszły przebieg szkodowości ? A może warto obstawać twardo przy triggerze claims made licząc się z tym, że cedent może rozwiązać współpracę ?

W przypadku obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej architektów, reasekuratorzy zazwyczaj akceptują te ryzyka na bazie triggera zgodnego z polskim prawem, pod warunkiem przyjęcia minimalnego limitu szkodowego.

W przypadku zastosowania wyższych limitów, akceptują ryzyka na bazie claims made, lub innego triggera, reasekurując fakultatywnie. Asekuracja fakultatywna pozwala reasekuratorowi na szczegółową analizę ryzyka i dostosowanie składki do wysokości ryzyka.


Arkadiusz Jaros - doradca do spraw reasekuracji w Signal Iduna, przewodniczący Zespołu ds. Reasekuracji w PIU

* * *