Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003

OWU BEZ INTERPRETACJI
UBEZPIECZENIE OD OGNIA I INNYCH ZDARZEŃ LOSOWYCH

12. WARTOŚĆ PRZEDMIOTU UBEZPIECZENIA

Nazewnictwo stosowane przez poszczególne towarzystwa w Ogólnych Warunkach, w zakresie ustalania wartości przedmiotu ubezpieczenia, to prawdziwe "pomieszanie z poplątaniem". Kiedy ktoś nam mówi, że ubezpiecza mienie według wartości odtworzeniowej, to bez dokładnego doprecyzowania, co rozumie pod tym pojęciem, nie będziemy mieli pewności o jaką wartość właściwie mu chodzi... Dlaczego? Chcemy ubezpieczyć mienie według wartości, pozwalającej na odtworzenie majątku bez potrącania zużycia technicznego - zaglądamy do poszczególnych OWU - i mamy wachlarz możliwych nazw: odtworzeniowa, odtworzeniowa tj. nowa, odtworzeniowa ( nowa ), nowa wartość odtworzeniowa... Chcemy ubezpieczyć mienie według wartości uwzględniającej zużycie techniczne - i możemy wybierać: wartość rzeczywista, techniczna, odtworzeniowa (!) ... A sprawa nie jest błaha. Załóżmy, że ubezpieczymy mienie według wartości odtworzeniowej i nie doczytamy, że dane towarzystwo używa tej nazwy dla określenia wartości z potrącaniem zużycia technicznego - w przypadku szkody mamy problem...

Uporządkowanie nazewnictwa

Aby móc zacząć porównywać zapisy różnych OWU w zakresie wartości, spróbujmy uporządkować nazewnictwo ( chodzi o uporządkowanie dla potrzeb niniejszego artykułu, a nie o wyznaczenie "jedynie słusznej" nazwy ). I tak: w niniejszym artykule jeśli mowa jest o wartości odtworzeniowej, to chodzi o wartość pozwalającą na odtworzenie majątku do stanu sprzed szkody bez potrącania zużycia, zaś jeśli mowa jest o wartości rzeczywistej, to chodzi o wartość uwzględniającą zużycie techniczne. Wartość zwykła, to wartość określająca osiągalną cenę sprzedaży całkowicie zużytego mienia. Wartość księgowa brutto, to wartość księgowa początkowa środków trwałych, zaś księgowa netto, to wartość księgowa początkowa z uwzględnieniem odpisów amortyzacyjnych.

Nazewnictwo w zapisach OWU

Zajrzyjmy teraz do poszczególnych OWU i sprawdźmy, jakich nazw używają towarzystwa (podsumowanie prezentuje tabela). Dla "naszej" ( przyjętej w artykule ) wartości odtworzeniowej Commercial Union stosuje pojęcie: nowa odtworzeniowa, Allianz i Ergo-Hestia: odtworzeniowa (nowa), Gerling: odtworzeniowa tj. nowa, Generali, PZU i Warta: odtworzeniowa. Dla określenia wartości rzeczywistej Commercial Union przyjmuje nazwę odtworzeniowa, Allianz: rzeczywista ( techniczna ), Ergo-Hestia, Generali, Gerling, PZU i Warta: rzeczywista. Określenia wartości księgowej brutto używają: Commercial Union, Generali, Gerling, PZU i Warta. Jedynie Ergo-Hestia wprowadza pojęcie wartości ewidencyjnej brutto. Allianz w ogóle nie proponuje możliwości skorzystania z wartości księgowej brutto. Pojęcie wartość księgowa netto stosują: Gerling, PZU i Warta. Ergo-Hestia konsekwentnie używa nazwy ewidencyjna netto. Allianz, Commercial Union i Generali nie ubezpieczają według wartości księgowej netto.

Możliwość ubezpieczenia według wartości zwykłej daje jedynie Allianz i PZU, przy czym PZU mówi o wartości ograniczonej, zaś Allianz o zwykłej ( upłynnienia ). AIG nie używa żadnego nazewnictwa w stosunku do wartości, według których powinno być ubezpieczane mienie. OWU AIG mówią jedynie o przywróceniu mienia do stanu poprzedniego : taki sam jak nowy, lecz nie lepszy lub bardziej rozwinięty, co sugerowałoby możliwość ubezpieczenia jedynie według wartości odtworzeniowej (?).

Wartość księgowa brutto

Przejdźmy teraz do analizy poszczególnych wartości. Na samym początku porównajmy zapisy dotyczące stosunkowo najprostszych rozwiązań ( co nie oznacza, że najlepszych ), czyli wartości księgowych. Już przy samych definicjach wartości księgowych można zauważyć różnice, które warto przeanalizować ( chyba, że dla każdego księgowego nie stanowią problemu ... ).

Wszyscy ubezpieczyciele, wprowadzający możliwość ubezpieczenia według wartości księgowej brutto, pod jednym względem są zgodni: jest to wartość początkowa. Ale jaka początkowa? Tutaj towarzystwa dzielą się na dwie grupy. Pierwsza grupa ( Gerling, PZU, Commercial Union i Warta ) ogranicza się do stwierdzenia "księgowa początkowa", druga ( Generali i Ergo-Hestia ) precyzuje, że chodzi o wartość, która zgodnie z ustawą o rachunkowości odpowiada wartości początkowej. Gerling dla podkreślenia różnicy między wartością księgową brutto a netto dodaje, że w przypadku wartości księgowej brutto chodzi o wartość bez uwzględniania odpisów amortyzacyjnych. Wartość księgowa brutto, mimo iż nie jest zmniejszana o odpisy amortyzacyjne, nie jest wartością stałą, tylko ulega korekcie o różne przeszacowania. Fakt, że wartość księgowa brutto powinna odpowiadać wartości początkowej z uwzględnieniem obowiązujących przeszacowań podkreśla Generali, Warta i Commercial Union.

Kolejna różnica pojawia się przy definiowaniu przedmiotu ubezpieczenia według wartości księgowej brutto. Część towarzystw mówi o wartości początkowej środków trwałych ( Gerling, PZU, Commercial Union , Warta ) część po prostu o wartości początkowej przedmiotu ubezpieczenia ( Generali), czy mienia ( Ergo-Hestia ) . Przy dosłownej interpretacji pojęcia środków trwałych w kategoriach księgowych może się pojawić problem z ubezpieczeniem mienia, które nie jest ewidencjonowane jako środki trwałe, np. przedmioty o małej wartości, czy też przedmioty księgowane na koncie inwestycji rozpoczętych ( księgowy da nam wydruk z konta "środki trwałe", a potem okaże się, że znaczna część mienia nie została ubezpieczona ... ). Wartość księgowa netto

Wartość księgowa netto definiowana jest jako wartość początkowa: z uwzględnieniem dokonanych zapisów amortyzacyjnych ( Gerling) , po potrąceniu umorzeń ( PZU), po potrąceniu odpisów amortyzacyjnych ( umorzeniowych ) (Ergo-Hestia), po potrąceniu odpisów amortyzacyjnych, z uwzględnieniem obowiązujących przeszacowań ( Warta). Oczywiście, kwestie poruszone przy wartości księgowej brutto ( np. problem środków trwałych) dotyczą także wartości księgowej netto.

Obostrzenia w wartościach księgowych

Niektóre towarzystwa wprowadzają obostrzenia przy stosowaniu wartości księgowych. Na przykład PZU zastrzega, że do ubezpieczenia w wartości księgowej brutto można przyjąć budynki i budowle, maszyny, aparaty i urządzenia techniczne, których zużycie nie przekracza 50%. Ergo-Hestia wprowadza warunek, iż suma ubezpieczenia dla budynków, budowli, maszyn, urządzeń i wyposażenia według wartości ewidencyjnej brutto ( "nasza" księgowa brutto) może być zastosowana, jeżeli stopień umorzenia nie przekracza 50%, zaś w przypadku wartości księgowej netto, suma ubezpieczenia nie może być niższa niż 30% wartości ewidencyjnej brutto. Podobny warunek wprowadza Gerling, który narzuca, że jeśli wartość księgowa netto konkretnego środka trwałego jest niższa niż 30% jego wartości księgowej brutto, jako sumę ubezpieczenia takiego środka trwałego przyjmuje się 30% jego wartości księgowej brutto.

Niedoubezpieczenie w wartościach księgowych

Większość towarzystw w swoich warunkach zastrzega sobie generalną zasadę, że w przypadku ubezpieczenia w systemie sum stałych, jeśli ubezpieczający zaniży wartość ubezpieczanego majątku, przy wypłacie odszkodowania zostanie zastosowana zasada proporcji. Commercial Union w omawianym zakresie wprowadza następujące zapisy: " W przypadku zadeklarowania przez ubezpieczającego zaniżonej sumy ubezpieczenia ( przy uwzględnieniu rodzaju deklarowanej wartości ), naliczone odszkodowanie zostanie zmniejszone w takiej proporcji, w jakiej pozostaje zadeklarowana suma ubezpieczenia do faktycznej, całkowitej wartości ubezpieczanego mienia". Podobne zapisy stosuje większość pozostałych towarzystw. Warto zwrócić uwagę na sformułowanie " przy uwzględnieniu rodzaju deklarowanej wartości". Zatem, jeśli księgowy nie pomyli się ( np. źle przepisze cyferki ) i zadeklaruje wartość księgową brutto, czy też i netto, w faktycznej wysokości, to zgodnie z zapisami OWU, nie powinna być stosowana zasada proporcji.

Jeśli na początku okresu ubezpieczenia dany przedmiot ma wartość księgową brutto 100 PLN, to w dniu szkody też będzie miał taką wartość ( chyba, że znacznie wzrośnie majątek w trakcie ubezpieczenia, który nie zostanie ubezpieczycielowi zgłoszony - zakładając, że nie ma odrębnych klauzul w tym zakresie ). Oczywiście odrębną kwestią pozostaje sprawa, czy wypłacone odszkodowanie pozwoli na odtworzenie majątku... Jednak czytając dalej OWU Commercial Union znajdziemy zapis, że przy ubezpieczeniu według wartości księgowej brutto "w żadnym wypadku całkowita wartość odszkodowania nie może przekroczyć wartości księgowej brutto na dzień wydarzenia się szkody , a w przypadku szkody, częściowej, tej części wartości księgowej brutto środka trwałego, która odpowiada procentowemu stopniowi uszkodzenia danego środka trwałego". Taki zapis niejako wprowadza zasadę proporcji - może nie w klasycznym "modelu", ale efektem końcowym jest redukcja odszkodowania.

Załóżmy, iż przedmiot ma wartość księgową 100 PLN. Jeśli ulegnie zniszczeniu w 100 procentach, to Commercial Union powinien wypłacić 100 PLN. Jeśli jedna zniszczy się część warta 40 PLN, ale jej uszkodzenie odpowiada jedynie 10 procentowemu stopniowi uszkodzenie, to zgodnie z interpretacją w/w zapisu, Commercial Union wypłaci jedynie 10 PLN ( 10% z 100 PLN ) (?)

"Klasyczną" zasadę proporcji w przypadku ubezpieczenia mienia wprowadza PZU, które to zastrzega, iż "jeżeli wartość wynikająca z ewidencji księgowej będzie niższa od wartości odtworzeniowej lub rzeczywistej mienia, odszkodowanie z tytułu ewentualnej szkody w ubezpieczonym mieniu podlega redukcji, zgodnie z postanowieniami § 9 ust. 3. ( artykuł ten dotyczy proporcji ). Zatem Klient w przypadku ubezpieczenia według wartości księgowej brutto "karany" jest podwójnie: po pierwsze, często odszkodowanie wypłacone według księgowych wartości nie pozwala na odtworzenie mienia, a po drugie, przy wypłacie odszkodowania zostanie zastosowana zasada proporcji ( jeśli wartość księgowa będzie niższa od odtworzeniowej lub rzeczywistej - odrębną kwestią jest brak sprecyzowania, w jakich warunkach odniesieniem będzie wartość odtworzeniowa, a w których rzeczywista...).

Omówienie zapisów OWU, dotyczących pozostałych wartości, zostawiam jako temat dalszych artykułów (wartości księgowe przy nich - to " prosta sprawa" )...



* * *


Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003