|
|
|
Treść umowy brokerskiej, kwalifikacja oraz jej charakter prawnyODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA UBEZPIECZENIOWEGOPodstawowym elementem stosunku brokerskiego kształtującego jego treść obok przepisów prawnych, zwyczajów i zasad współżycia społecznego są oświadczenia woli stron zawarte w umowie brokerskiej. Wskazane powyżej elementy stosunku brokerskiego zostały omówione w poprzednim artykule z cyklu artykułów o odpowiedzialności cywilnej brokera ubezpieczeniowego. Natomiast przedmiotem niniejszego artykułu jest treść umowy brokerskiej.Najczęściej wyróżnianym w literaturze i stosowanym w praktyce podziałem umów brokerskich jest podział na umowy brokerskie z przedstawicielstwem do wykonywania przez brokera czynności prawnych w imieniu i na rzecz zleceniodawcy oraz umowy brokerskie jako zobowiązanie do wykonywania określonych czynności faktycznych (1). Broker pełnomocnik W przypadku udzielenia przez zleceniodawcę brokerowi umocowania do dokonywania określonej czynności prawnej w jego imieniu i na jego rzecz, broker występuje w roli tzw. brokera pełnomocnika. Zakres umocowania brokera do działania w imieniu zleceniodawcy, a więc zakres mocy prawnej przysługującej pełnomocnikowi zależy od treści udzielonego pełnomocnictwa. Zazwyczaj obejmuje ono umocowanie brokera do zawierania umów ubezpieczenia, ich wypowiadania oraz wznawiania. Pełnomocnictwo upoważniające brokera do tak zakreślonych czynności należy uważać za pełnomocnictwo rodzajowe (2). W przypadku, gdyby umocowanie obejmowało jednorazowe zawarcie umowy ubezpieczenia przez brokera, wystarczyłoby pełnomocnictwo do dokonania określonej czynności. Ze względu na rodzaj pełnomocnictwa oraz rodzaj czynności prawnej objętej umocowaniem może ono być udzielone brokerowi w dowolnej formie. Pełnomocnictwo udzielone brokerowi może być oddzielnym dokumentem, a może też być zawarte w treści umowy brokerskiej. W praktyce, ze względu na konieczność częstego okazywania przez brokerów wielu zakładom ubezpieczeń umocowania, bardzo często pełnomocnictwo udzielane jest na oddzielnym dokumencie. Zazwyczaj pełnomocnictwo przyjmuje formę tzw. listu brokerskiego. List brokerski, oprócz pełnomocnictwa, zawiera również wyciąg z umowy brokerskiej z najistotniejszymi obowiązkami brokera. Bardzo często zdarza się tak, że rozbudowany list brokerski zastępuje umowę brokerską. Stanowi on wtedy oświadczenie woli dwóch stron stosunku brokerskiego, a nie jak pełnomocnictwo - jednostronne oświadczenie woli mocodawcy. Broker pośrednik W przypadku uzyskania od zleceniodawcy przez brokera wyłącznie zlecenia ograniczającego się do wykonania określonych czynności faktycznych przygotowujących i poprzedzających zawarcie umowy ubezpieczenia, którą później zawiera sam zleceniodawca, broker występuje w roli tzw. brokera pośrednika. W takiej sytuacji broker nie ma prawa występować wobec zakładu ubezpieczeń jako pełnomocnik zleceniodawcy, nie może w jego imieniu podejmować działań prawnych i składać oświadczeń woli skutecznych wobec zakładu ubezpieczeń. Należy wskazać, że zarówno broker pełnomocnik, jak i broker pośrednik mogą otrzymać od zleceniodawcy odpowiednio pełnomocnictwo lub zlecenie do wykonania jednorazowej czynności polegającej na zawarciu lub doprowadzeniu do zawarcia jednej określonej umowy ubezpieczenia lub też do stałego wykonywania czynności prawnych lub faktycznych związanych z zawieraniem lub/i wykonywaniem umów ubezpieczenia. W praktyce najczęściej spotyka się umowy brokerskie jako zobowiązanie do wykonywania określonych czynności faktycznych (3). Zazwyczaj, ze względu na zakres odpowiedzialności cywilnej, inicjatorami takiej treści umowy brokerskiej są sami brokerzy. Broker mieszany Bardzo często występują również w praktyce umowy brokerskie, które łączą w sobie pośrednictwo oraz pełnomocnictwo do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych związanych z zawieraniem i wykonywaniem umów ubezpieczenia. Najczęściej w przypadku takich umów ubezpieczenia broker otrzymuje od zleceniodawcy zlecenie na wykonywanie czynności faktycznych doprowadzających do zawarcia umów ubezpieczenia przez zleceniodawcę oraz pełnomocnictwo do wykonywania czynności prawnych i faktycznych związanych z wykonywaniem umów ubezpieczenia, przede wszystkim w sprawach dotyczących roszczeń odszkodowawczych ubezpieczającego z umów zawartych za pośrednictwem brokera. Obowiązki stron umowy brokerskiej Jedną ze stron umowy brokerskiej jest zawsze broker, natomiast drugą stroną umowy jest zleceniodawca czyli ubezpieczający. Obowiązki brokera Ze względu na użycie przez ustawodawcę w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym pojęć ogólnych określających czynności brokerskie, z których to jasno nie wynika katalog czynności, jakie powinien broker wykonać w celu doprowadzenia do zawarcia umowy ubezpieczenia, oraz jakie czynności powinien wykonywać w ramach uczestniczenia w zarządzaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, istotne jest ich skatalogowanie w treści umowy brokerskiej. Powyższa kwestia jest również istotna z powodu różnego standardu świadczonych przez brokerów usług. W przypadku części brokerów wykonywanie czynności brokerskich sprowadza się do terminowego dostarczenia zleceniodawcy polis ubezpieczeniowych, podczas gdy profesjonalny charakter zawodu brokera wymagałby co najmniej wykonania poniższych czynności zmierzających do zawarcia umowy ubezpieczenia przez zleceniodawcę lub samego brokera:
Powinien on jednak pamiętać, że przy wykonywaniu obowiązków musi wykazywać się ponadprzeciętną starannością (4). W praktyce niektórzy brokerzy podejmują się również dodatkowych czynności na zlecenie ubezpieczającego. Pozostaje jednak pytanie, czy nadal można je zaliczyć do czynności brokerskich zgodnie z ustawową ich definicją, czy też powinny być objęte dodatkowym zleceniem za dodatkowym wynagrodzeniem niezależnym od wypłacanego przez zakład ubezpieczeń. Do takich czynności należą:
Bardzo istotnym obowiązkiem brokera wynikającym z ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym jest obowiązek udzielenia na piśmie przed zawarciem umowy ubezpieczenia porady, w oparciu o rzetelną analizę ofert w liczbie wystarczającej do opracowania rekomendacji najwłaściwszej umowy ubezpieczenia oraz pisemnie wyjaśnienie podstaw, na których opiera się rekomendacja. Wprowadzenie niniejszego obowiązku przez ustawodawcę wymusza na brokerach przy doprowadzaniu do zawarcia każdej umowy ubezpieczenia zbieranie ofert od różnych ubezpieczycieli, ich porównanie oraz sporządzenie rekomendacji. Należy dodać, że z jednej strony zapewnia to klientowi pełen wachlarz ofert, z drugiej jednak strony przy umowach dotyczących mniejszych ryzyk, umowach krótkoterminowych czy umowach, które mają zapewnić natychmiastową ochronę ubezpieczeniową stanowi zbyt wygórowany obowiązek niedostosowany do sytuacji. Ciężko jest bowiem jednoznacznie wskazać zakres informacji jakie ma zawierać rekomendacja. Jeśli miałaby ona zawierać informacje o wszystkich elementach umów ubezpieczenia zleceniodawcy wraz z rozbiciem ich na oferty poszczególnych zakładów ubezpieczeń, mogłaby przybrać rozmiary grubej książki. Przy tej okazji należy przywołać przepisy dyrektywy Unii Europejskiej o pośrednictwie ubezpieczeniowym (6), które umożliwiają brokerowi udzielenie porady zróżnicowanej w zależności od proponowanej umowy ubezpieczenia (art. 12 pkt. 3) oraz czasu jaki został dany brokerowi na jej zawarcie (art. 13 pkt. 2). Niestety z możliwości wprowadzenia takich rozwiązań prawnych zrezygnował polski ustawodawca. Należy dodać, że wprowadzenie powyższego obowiązku przez ustawodawcę może w pewnym stopniu wyeliminować stosowaną przez brokerów praktykę przedstawiania zleceniodawcy przez brokera jednej słusznej oferty. Obowiązek ten wiąże się również dla brokera z umotywowaniem złożenia rekomendacji oferty takiego, a nie innego zakładu ubezpieczeń (7). Utrudnia to brokerowi m.in. zarekomendowanie zakładu ubezpieczeń, który zaproponował mu najwyższą prowizję od zainkasowanej składki. Niezmiernie istotną kwestią, która powinna być również zawarta w treści umowy brokerskiej jest określenie, czy broker jest wyłącznym brokerem danego zleceniodawcy, czy też zleceniodawca korzysta z usług również innego brokera. W przypadku gdy, obsługą brokerską danego zleceniodawcy zajmuje się więcej niż jeden broker, w umowie bardzo precyzyjnie powinno być określone jakie obowiązki należą do każdego z brokerów. W kolejnym artykule zostaną omówione obowiązki zleceniodawcy oraz kwalifikacja i charakter prawny umowy brokerskiej. Katarzyna Perczak (1) T. Sangowski (red.), Vademecum ubezpieczeń gospodarczych, SAGA Printing, Poznań, 1999, str. 108. E. Kowalewski, G. Kowalewska, Ocena nowych przepisów o maklerach ubezpieczeniowych, Wiadomości Ubezpieczeniowe, 1994, nr 4-6, str. 9. (2) B. Kucharski, Broker ubezpieczeniowy jako pośrednik handlowy, PPH, marzec 2000, str. 22. (3) P. Sukiennik, Transparentność wynagrodzenia brokerskiego na tle prawa i praktyki rynku, Prawo Asekuracyjne, 4/2006. (4) E. Kowalewski, Makler ubezpieczeniowy Broker, Bydgoszcz, 1991, str. 51. (5) O dopuszczalności, w świetle przepisów prawa, występowania brokera w roli pełnomocnika procesowego - E. Kowalewski, Makler ubezpieczeniowy Broker, Bydgoszcz, 1991, str. 55. (6) Dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 9 grudnia 2002 roku nr 2002/92/WE o pośrednictwie ubezpieczeniowym (Dz.U. WE nr L 009). (7) Szczegółowo o kryteriach jakimi powinien się kierować broker przy wyborze najlepszej oferty ubezpieczenia - S. Kucharski, Broker na polskim rynku ubezpieczeniowym, Wiadomości Ubezpieczeniowe, 1995, nr 4-6, str. 17-22. |