Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003

OWU BEZ INTERPRETACJI
UBEZPIECZENIE OD OGNIA I INNYCH ZDARZEŃ LOSOWYCH

9. SYSTEMY UBEZPIECZEŃ

W różnych warunkach możemy znaleźć cztery "podręcznikowe" systemy ubezpieczenia:

1. na sumy stałe
2. solidarny na sumy stałe
3. na sumy zmienne
4. na pierwsze ryzyko

Różnice między systemami

Na przykładzie zapisów OWU Commercial Union rozważmy różnicę między tymi czterema systemami ( oczywiście tylko dla odświeżenia pamięci ). I tak, system ubezpieczenia na sumy stałe można stosować w odniesieniu do każdej z kategorii ubezpieczanego mienia. W przypadku zadeklarowania przez ubezpieczającego zaniżonej sumy ubezpieczenia, naliczone odszkodowanie zostanie zmniejszone w takiej proporcji, w jakiej pozostaje zadeklarowana suma ubezpieczenia do faktycznej, całkowitej wartości ubezpieczanego mienia.

System ubezpieczenia solidarny na sumy stałe stosuje się w ubezpieczeniu mienia znajdującego się w różnych placówkach lub miejscach, dla których rachunkowość prowadzona jest centralnie przez ubezpieczającego. W ubezpieczeniu solidarnym na sumy stałe środków trwałych i obrotowych, suma ubezpieczenia powinna odpowiadać ogólnej wartości wymienionego mienia we wszystkich placówkach, stanowiących własność lub pozostających w dyspozycji ubezpieczającego.

System ubezpieczenia na sumy zmienne można stosować w odniesieniu do towarów, surowców, produkcji w toku oraz wyrobów gotowych ( przy czym suma ubezpieczenia środków obrotowych powinna odpowiadać kosztom ich nabycia lub wytworzenia dla najwyższego stanu dziennego przewidywanego podczas okresu ubezpieczenia ) . Rozliczenie składki: na początku okresu ubezpieczenia pobierana jest minimalna składka zaliczkowa w wysokości 80% całkowitej rocznej składki wyliczonej na podstawie zadeklarowanej sumy ubezpieczenia. Rozliczenie składki następuje po upływie okresu ubezpieczenia na podstawie kwartalnych lub półrocznych raportów ubezpieczającego wykazujących średnie stany zapasów w poszczególnych miesiącach, przy czym minimalna składka zaliczkowa jest ostatecznie korygowana w oparciu o średnią arytmetyczną wartości stanu zapasów w poszczególnych miesiącach. Minimalna składka zaliczkowa nie podlega zwrotowi.

System ubezpieczenia "na pierwsze ryzyko" stosuje się w ubezpieczeniu mienia pracowniczego oraz dopuszczalny jest w ubezpieczeniu nakładów inwestycyjnych. Suma ubezpieczenia na jednego pracownika ustalana jest przez ubezpieczającego, kierując się wysokością przypuszczalnej maksymalnej straty, jaka może zaistnieć wskutek zaistnienia jednego zdarzenia szkodowego, niezależnie od faktycznej, całkowitej wartości ubezpieczanego mienia.

Oczywiście rozwiązania stosowane przez Commercial Union nie stanowią jedynej możliwości formułowania zapisów dotyczących systemów ubezpieczeń. Sposobów podejścia do omawianego tematu jest wiele, co zostanie zaprezentowane w niniejszym artykule. Jednak formuła wprowadzona przez Commercial Union jest o tyle "klasyczna", że towarzystwo to jako jedyne ( z omawianych ubezpieczycieli ) wyraźnie wyróżnia wyżej wymienione cztery systemy ( jeszcze raz podkreślam, że omawiamy zapisy OWU, a nie możliwości dodatkowych uzgodnień ). Żadne z pozostałych towarzystw wyraźnie nie oferuje możliwości ubezpieczenia w systemie solidarnym na sumy stałe. Z drugiej strony, jeśli rozpatrzymy fakt, że Gerling w swoich OWU proponuje ubezpieczenie w systemie pierwszej szkody ( o czym dalej ), to można oczywiście polemizować, czy wyżej wymienione cztery systemy można uznać za "klasyczny" model systemów ubezpieczenia...

System sum stałych

System sum stałych w ubezpieczeniu od ognia i innych zdarzeń losowych uznawany jest za podstawowy, stanowi niejako bazę do ukazania różnic w pozostałych systemach i generalnie nie znajdziemy w OWU dużo zapisów na ten temat. Warta stwierdza jedynie, że systemem na sumy stałe może być ubezpieczone mienie z wyjątkiem mienia prywatnego pracowników ubezpieczającego. Podobnie Ergo-Hestia wymienia, iż na sumy stałe może być ubezpieczone mienie, za wyjątkiem mienia pracowników. PZU podaje, że system ten może dotyczyć środków trwałych, środków obrotowych, mienia osób trzecich. Generali mówi, że w omawianym systemie suma ubezpieczenia powinna odpowiadać całkowitej wartości mienia w okresie ubezpieczenia i można go stosować do ubezpieczenia budynków i budowli, maszyn, urządzeń i wyposażenia, rzeczowych składników majątku obrotowego. Gerling wprowadza więcej zapisów i definiuje, że system sum stałych to system ubezpieczenia, w którym suma ubezpieczenia stanowi całkowitą wartość mienia, a każde wypłacone odszkodowanie pomniejsza sumę ubezpieczenia. W systemie tym ubezpieczane są: budynki i budowle, maszyny, urządzenia, wyposażenie, zapasy. Allianz nie używa pojęcia "systemu sum stałych". Podaje jedynie, że generalnie suma ubezpieczenia powinna odpowiadać wartości przedmiotu ubezpieczenia, zaś w przypadku niedoubezpieczenia stosowana jest proporcja.

System na pierwsze ryzyko i sum zmiennych

Możliwość ubezpieczenia w systemie "na pierwsze ryzyko" daje, oprócz wcześniej omawianego Commercial Union: Warta, Hestia, PZU, Generali, Gerling i Allianz. System sum zmiennych oferują: w/w Commercial Union, Warta, Ergo-Hestia, Gerling, PZU, Generali. W przypadku ubezpieczenia zapasów Allianz podaje, że wysokość ich sumy ubezpieczenia powinna zostać ustalona albo jako kwota stała odpowiadająca najwyższej wartości stanu zapasów w okresie ubezpieczenia, albo według stanu zapasów na określony dzień. Co prawda, można się zastanawiać czy rozróżnienie dwóch możliwości: kwoty stałej dla najwyższej wartości stanu zapasów oraz kwoty na określony dzień bez słowa "stała" nie jest sygnałem, że istnieje inna możliwość ubezpieczenia zapasów, niż system sum stałych... Wychodząc jednak z założenia, że Allianz nie mówi wyraźnie o systemie sum zmiennych, można przyjąć, że na warunkach OWU go nie wprowadza. Warunki AIG w ogóle nie wspominają nic o systemach ubezpieczeń, według których można ubezpieczać mienie.

System pierwszej szkody

Gerling, oprócz systemu sum stałych, zmiennych i pierwszego ryzyka, wprowadza wcześniej już wspomniany system pierwszej szkody. W przeciwieństwie do systemu na pierwsze ryzyko, w którym suma ubezpieczenia wyznacza maksymalny limit odszkodowania za szkodę w mieniu w następstwie każdego ze zdarzeń losowych w okresie ubezpieczenia, tj. odszkodowanie za każdą szkodę w okresie ubezpieczenia może być wypłacone do tego limitu, w systemie pierwszej szkody suma ubezpieczenia wyznacza maksymalny łączny limit odszkodowań za szkodę w mieniu w następstwie wszystkich łącznie zdarzeń losowych. W obu systemach na ustalenie odszkodowania nie ma wpływu rozbieżność między całkowitą wartością mienia, a sumą ubezpieczenia. Zatem różnica polega na tym, iż w systemie na pierwsze ryzyko nie ma konsumpcji sumy ubezpieczenia, zaś w systemie na pierwszą szkodę występuje konsumpcja sumy ubezpieczenia.

Tabela podsumowuje systemy ubezpieczeń wprowadzane przez poszczególne towarzystwa.



* * *


Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003