Tomasz Mintoft-Czyż
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA" nr 43
grudzień 2004

PRZEJRZYSTOŚĆ WYNAGRODZEŃ

Stanowisko BIPAR

Zarząd Federacji Organizacji Pośredników Ubezpieczeniowych BIPAR, na posiedzeniu w dniu 30 listopada 2004r., dyskutował poważne zarzuty, skierowane pod adresem brokerów w USA, przez prokuratora stanu Nowy Jork.

Oskarżenia czołowej firmy brokerskiej świata o "ustawianie" przetargów i nierzetelne działania na szkodę klientów odbiły się szerokim echem w prasie światowej, także w Polsce, w tym również na łamach Gazety Ubezpieczeniowej. Choć skutki oskarżeń prokuratora Eliota Spitzera nie będą wszędzie natychmiastowe i jednakowe, objawią się one na całym świecie, zarówno w sferze reputacji brokerów, jak w sferze funkcjonowania rynków ubezpieczeń, a także w regulacjach prawnych normujących pośrednictwo.

Po publikacji oskarżeń prokuratora Spitzera Komisja Europejska skierowała pisemne zapytanie do rządów państw członkowskich Unii prosząc o informację, czy w krajach Wspólnoty zachodzą zjawiska porównywalne do sprawy, która wywołała dochodzenie w USA. Tym samym sprawa ta stała się przedmiotem zainteresowania władz państw członkowskich Unii.

W oświadczeniu prasowym z 30 listopada 2004r., FERMA, europejska organizacja menedżerów ryzyka zaapelowała o większą transparentność na rynkach pośrednictwa ubezpieczeniowego. FERMA zwróciła się także do BIPAR o wspólne wypracowanie europejskiego "protokołu" działań rynkowych, zapewniających stosowanie przejrzystych reguł postępowania.

Nie byłoby właściwe traktowanie kilku oskarżeń, wniesionych na jednym z rynków, jako oskarżenia całej branży pośrednictwa. Niemniej, sprawa ta budzi troskę i zamieszanie, które, w interesie naszej dobrej reputacji i dla utrzymania zaufania naszych klientów i władz kontrolujących rynek, wymagają wyjaśnienia i określenia na nowo reguł, dotyczących wynagrodzeń pośredników ubezpieczeniowych.

W branży, której podstawową zasadą jest zaufanie, należy unikać niejasności, tym bardziej, że my - brokerzy ubezpieczeniowi - nie mamy nic do ukrycia.

Projektowana deklaracja BIPAR w sprawie przejrzystości wynagrodzeń pośredników ubezpieczeniowych opiera się na następujących założeniach:

  • Wynagrodzenie za usługi świadczone przez pośredników jest materią dotyczącą wyłącznie zainteresowanych stron;
  • We współczesnym społeczeństwie każdy uczestnik rynku posiada zrozumienie, że każda usługa posiada cenę;
  • W środowisku pośredników ubezpieczeniowych uznane jest za oczywistość, że podstawowym warunkiem funkcjonowania każdego normalnego rynku, opartego na zasadach zdrowej konkurencji, jest dostęp do rzetelnej informacji, pozwalający na świadome podejmowanie decyzji przez ubezpieczonych;
  • Pośrednicy pełnią istotną rolę na rynku ubezpieczeń, bowiem tworzą i rozwijają jego konkurencyjność. Przy wielkiej liczbie podmiotów, zaangażowanych w proces dystrybucji ubezpieczeń, sam rynek pośrednictwa jest wysoce konkurencyjny w krajach Unii Europejskiej.
  • Nowoczesne prawo, które będzie obowiązywać od 15 stycznia 2005r. w krajach Wspólnoty, wprowadza nowe standardy ochrony konsumentów w sektorze ubezpieczeń. Wysokie wymagania profesjonalizmu dotyczą obecnie każdego podmiotu trudniącego się pośrednictwem ubezpieczeń, bez względu na nazwę, jaką podmiot taki się posługuje;
  • Nowa dyrektywa Unii Europejskiej o pośrednictwie ubezpieczeniowym wprowadza wysokie standardy informacyjne - zarówno w zakresie treści, jak i formy oświadczeń składanych przez pośredników klientom;
  • Organizacje pośredników ubezpieczeniowych, zrzeszone w BIPAR, wyrażają przekonanie, że nowa dyrektywa w znacznym stopniu poprawi transparentność i zrozumienie naszej branży usług w społeczeństwie;
  • W praktyce rynków ubezpieczeń stosowane są trzy główne mechanizmy wynagrodzenia pośredników:
    a.wynagrodzenie wypłacane bezpośrednio przez klienta (fee) - jego wysokość uzgadniana jest między pośrednikiem a klientem;
    b.prowizja stanowiąca wyrażoną w procentach część składki ubezpieczeniowej - uzgadniana między pośrednikiem a ubezpieczycielem;
    c.wynagrodzenie warunkowe (contingency) - ubezpieczyciel wypłaca wynagrodzenie pośrednikowi, na ogół po zakończeniu roku finansowego, w oparciu o rozmaite formuły, uwzględniające wartość składek znajdujących się w "portfelu" danego pośrednika, nie zaś wysokość składki wpłaconej za poszczególną polisę, czy wpłaconych przez poszczególnego klienta.
W każdym przypadku, wszelkie wynagrodzenia pośrednika, niezależnie od przyjętego mechanizmu, są opłacane przez klientów, bądź to bezpośrednio, bądź w postaci prowizji.

Jedynie pierwszy z wymienionych wyżej mechanizmów (fee) polega na dokonaniu bezpośredniej wypłaty wynagrodzenia przez klienta. Przeważającą część wynagrodzeń stanowią prowizje, uzgadniane pomiędzy brokerami a ubezpieczycielami.

BIPAR sprzeciwia się, zarówno obecnie jak i w przeszłości, wszelkim próbom prawnego lub administracyjnego ingerowania w sferę wynagrodzeń brokerów i agentów ubezpieczeniowych, która podlega zasadom wolnej gry rynkowej.

Przyjmując powyższe założenia, BIPAR przyjął w 2003 roku następujące 4 zasady, dotyczące wynagrodzeń pośredników ubezpieczeniowych:

1.Każdy pośrednik ubezpieczeniowy jest uprawniony do godziwego wynagrodzenia za świadczone przez siebie usługi.
2.Wynagrodzenie pośrednika jest materią zastrzeżoną dla stron.
3.Określanie w przepisach lub w porozumieniach branżowych ubezpieczycieli stawek lub reguł wynagradzania pośredników uznane jest przez BIPAR za poważne naruszenie zasad funkcjonowania wolnego rynku i byłoby dokonane z naruszeniem międzynarodowej praktyki i zwyczaju.
4.Pośrednicy mogą negocjować z klientami wynagrodzenie (fee), które może być w uzupełnieniu, zamiast, lub w połączeniu z wynagrodzeniem prowizyjnym. W takich przypadkach klienci winni być odpowiednio poinformowani.

Organizacje zrzeszone w BIPAR są świadome faktu, że niektórzy klienci mogą odczuwać brak przejrzystości w kwestii wynagrodzeń. Dla tych klientów rola pełniona przez pośredników, w szczególności zagadnienie tzw. "wartości dodanej", pozostaje nie w pełni zrozumiałe. Wątpliwości mogą budzić zagadnienia związane ze strukturą kosztów ubezpieczenia i kosztów pośrednictwa.

Jak wyżej stwierdzono, w branży, której podstawową zasadą jest zaufanie, należy unikać niejasności. Jednocześnie troską wszystkich uczestników rynku ubezpieczeń winno być zapewnienie jednakowych i sprawiedliwych warunków dla konkurencji.

Uznając potrzebę transparentności na rynku usług pośrednictwa, BIPAR proponuje przyjęcie dodatkowo poniższych reguł:

A.Należy unikać konfliktu interesów.

BIPAR w pełni przyjmuje powyższą zasadę, którą wcześniej (w 1999 roku) przyjęło Międzynarodowe Stowarzyszenie Nadzorów Ubezpieczeniowych - IAIS;

Ubezpieczyciele i pośrednicy winni unikać sytuacji rodzących konflikt interesów. W sytuacjach gdy, mimo przyjęcia tej zasady, konflikt interesów powstaje, dostawca usług powinien zapewnić uczciwe i równe traktowanie wszystkich swoich klientów przez ujawnienie wszelkich informacji, zastosowanie wewnętrznych zasad poufności, odmowę działania, lub w inny sposób. Dostawca usługi nie może przedkładać własnego interesu ponad interes swoich klientów.
W sytuacjach, gdy właściwie poinformowany klient mógłby zasadnie przypuszczać, że jego interes winien wyprzedzać interes usługodawcy, usługodawca jest zobowiązany do spełnienia tego oczekiwania.

B. Jawność prowizji przy ubezpieczeniach na życie i z funduszem inwestycyjnym

W każdym przypadku, gdy jest to istotne dla klienta, aby znać strukturę inwestowanych funduszy, BIPAR zaleca informować odbiorcę usługi o składnikach tych funduszy, różnicy pomiędzy sumą wpłat, które będą dokonane w okresie trwania kontraktu, a sumą pieniędzy, które zostaną zainwestowane.

KOMENTARZ do uwag dodatkowych A i B:

1.Informacja o systemie wynagrodzenia pośrednika.

Jeżeli zdaniem klienta (lub potencjalnego klienta) posiadanie informacji dotyczącej systemu wynagrodzenia pośrednika ma znaczenie dla dokonania wyboru najbardziej korzystnej dla niego opcji, pośrednik powinien być przygotowany do udzielenia stosownych wyjaśnień. Pośrednicy nie mają żadnych tajemnic wobec swoich klientów.

2.Jawność wynagrodzeń w ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (non-life).

Jeżeli zdaniem klienta (lub potencjalnego klienta) posiadanie informacji dotyczącej wysokości wynagrodzenia pośrednika ma znaczenie dla dokonania wyboru najbardziej korzystnej dla niego opcji ubezpieczenia, pośrednik powinien być przygotowany do udzielenia stosownych wyjaśnień.

W odniesieniu do znacznych ryzyk, dla których dyrektywa UE 92/2002 przewiduje zwolnienie pośredników z niektórych obowiązków informacyjnych, zaleca się ujawnianie klientom informacji, dotyczących wynagrodzenia, bez uprzedniej prośby ze strony klientów.

3.Informacja o strukturze kosztów produktów ubezpieczeniowych, udzielana przez ubezpieczycieli pośrednikom.

Ujawnienie tych informacji ma na celu zapewnienie jednakowej pozycji w grze konkurencyjnej na rynku, a także umożliwienie klientom (lub potencjalnym klientom) dokonania świadomego wyboru zarówno produktu ubezpieczeniowego, jak i kanału dystrybucji.

Zdaniem BIPAR,, pośrednicy ubezpieczeniowi winni mieć dostęp do informacji ze strony ubezpieczycieli (także tych, którzy nie współpracują z pośrednikami) o wszystkich elementach kosztów każdego produktu (składki), w szczególności w odniesieniu do ubezpieczeń indywidualnych.

4.Regulacja prawna wynagrodzeń.
BIPAR podkreśla zasadę (ujętą w regule 3. zasad z 2003r.), że wszelka regulacja prawna zagadnień dotyczących wynagrodzeń pośredników jest niewłaściwa i zbędna.

W przypadkach, gdy ustawodawca uzna za stosowne ująć w przepisach zagadnienia związane z jawnością wynagrodzeń, konieczne będzie dokonanie rozróżnienia pomiędzy ubezpieczeniami indywidualnym,i a ubezpieczeniami na rzecz podmiotów gospodarczych. Autorzy regulacji prawnych powinni mieć na względzie zasadność wymogów informacyjnych w kontekście zachowania równości podmiotów, działających na rynku ubezpieczeń.
BIPAR jest przeciwny wszelkiej regulacji, narzucającej jawność wynagrodzeń, otrzymywanych przez pośredników jeżeli, równolegle, regulacja taka nie zawiera wymogu ujawnienia przez ubezpieczycieli pełnej struktury własnych kosztów. Rozwiązanie takie pozwala klientom (lub potencjalnym klientom) na dokonanie świadomego wyboru produktu i kanału jego dystrybucji, w szczególności w odniesieniu do ubezpieczeń indywidualnych.

Nowe propozycje BIPAR zostaną poddane dalszej dyskusji na najbliższej sesji ogólnej Federacji, przewidzianej na koniec lutego 2005. Zgromadzenie to przyjmie ostateczny tekst deklaracji w sprawie wynagrodzeń, który zostanie następnie opublikowany w krajach, w których działają pośrednicy zrzeszeni w organizacjach członkowskich (aktualnie są to 44 organizacje, obecne w 28 krajach).

Z uwagi na emocje, wywołane oskarżeniami prokuratora Spitzera, wydaje się stosowne przybliżenie polskim konsumentom i podmiotom, działającym na naszym rynku ubezpieczeń, stanowiska największej federacji pośredników ubezpieczeniowych na świecie, już teraz, zanim oficjalny tekst deklaracji zostanie przyjęty na zjeździe, który ma się odbyć na blisko trzy miesiące od daty tej publikacji.

Tomasz Mintoft-Czyż
Prezes Stowarzyszenia Polskich Brokerów Ubezpieczeniowych i Resekuracyjnych
Zastępca Sekretarza Generalnego BIPAR


* * *