Na posiedzeniu w dniu 10 kwietnia br. Sejm uchwalił pakiet czterech ustaw ubezpieczeniowych: o działalności ubezpieczeniowej; o pośrednictwie ubezpieczeniowym; o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych; o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz o rzeczniku ubezpieczonych - razem ponad 520 artykułów. Wprowadzone regulacje mają pomóc w przywróceniu zaufania do zakładów ubezpieczeń, oraz dostosowują polskie prawo ubezpieczeniowe do regulacji obowiązujących w państwach Unii Europejskiej.

Niektóre rozwiązania przyjęte w uchwalonym przez Sejm pakiecie czterech ustaw ubezpieczeniowych mają spowodować również zmniejszenie przestępczości ubezpieczeniowej, a to powinno po pewnym czasie wpłynąć na obniżenie składek płaconych za obowiązkowe ubezpieczenia OC - więcej ubezpieczonych, tym samym ryzyko rozkłada się na większą liczbę osób.

Komentarz Mariusza Wichtowskiego, prezesa Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych:

Sejm przyjął pakiet czterech ustaw, mających regulować w Polsce funkcjonowanie rynku ubezpieczeniowego, tym samym spowodował dostosowanie obowiązującego dotychczas prawa w tym sektorze, do standardów obowiązujących w państwach Unii Europejskiej.

Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniach obowiązkowych, z chwilą przystąpienia do Unii Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych stanie się członkiem Wielostronnego Porozumienia Gwarancyjnego. Zacznie obowiązywać zasada tylko jednego dowodu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego, gwarantującego pokrycie ubezpieczeniowe w krajach należących do Wielostronnego Porozumienia Gwarancyjnego, do którego należą państwa Unii Europejskiej oraz Czechy, Słowacja, Węgry, Chorwacja, Słowenia, Szwajcaria, Cypr i Malta. Oznacza to, że wraz z zawarciem umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu będzie go obejmować ochrona nie tylko na terytorium Polski, ale również na terenie wymienionych państwa. Tym samym zostanie zrealizowana również zasada jednolitej składki OC za określony czas. Należy podkreślić, że zgodnie z proponowanymi przepisami już sam fakt posiadania polskich tablic rejestracyjnych będzie stanowił domniemanie dopełnienia obowiązkowego ubezpieczenia.

Skutkiem powyższych regulacji będzie konieczność dokonania przez ubezpieczycieli nowej kalkulacji składek za obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadacza pojazdu mechanicznego (z uwzględnieniem w nowych opłatach ryzyka ubezpieczenia poza granicami kraju). Dla zakładów naturalną konsekwencją będzie nowy sposób rozliczania szkód komunikacyjnych, ponieważ będą łącznie traktowane szkody powstałe w kraju i za granicą.

Warto przypomnieć, że średnia wysokość szkody powstałej poza granicami Polski jest o wiele wyższa niż szkody krajowej, co prawdopodobnie pociągnie za sobą wzrost składek ubezpieczeniowych.

Do ujednolicania systemu ubezpieczeń przyczyni się stworzenie centralnego rejestru pojazdów i osób ubezpieczonych, co powinno zredukować liczbę kierowców poruszających się bez wykupionego ubezpieczenia OC, jak również pozwoli na weryfikowanie oświadczeń kierowców o ich bezszkodowej jeździe.

Po wejściu w życie tych uregulowań wzrośnie rola Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, jako gwaranta reprezentującego polski rynek ubezpieczeniowy wobec zagranicznych biur narodowych "zielonej karty". Obecnie z powodu braku centralnej bazy pojazdów, jak i bazy zawartych ubezpieczeń OC jest utrudniony (bardziej pracochłonny) proces potwierdzania gwarancji ubezpieczeniowych dla pojazdów zaopatrzonych w polskie tablice rejestracyjne. Ma to istotne znaczenie z uwagi na konieczność przyjmowania odpowiedzialności również w przypadku braku zawarcia umowy ubezpieczenia OC, jak również skutków wypadku spowodowanego przez pojazd z fałszywymi tablicami rejestracyjnymi.

nalogiczne postępowanie będzie prowadzone na zasadzie wzajemności w przypadku zdarzeń spowodowanych przez kierowców poruszających się w Polsce pojazdami zarejestrowanymi w jednym z krajów należących do Wielostronnego Porozumienia Gwarancyjnego. Zarazem, w związku z przesunięciem na wchód granicy obowiązywania WPG, szczególne zainteresowanie PBUK zostanie poświęcone wzmocnieniu kontroli pojazdów wjeżdżających na terytorium Polski, w zakresie posiadania stosownych certyfikatów tzw. zielonej karty, lub ubezpieczenia granicznego przy założeniu, że ubezpieczenie to będzie obowiązywać (nie jak do tej pory tylko na obszarze kraju) na terenie wszystkich państw, należących do WPG.

Dodatkowe zadania będą związane z wykonywaniem przez Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych funkcji organu odszkodowawczego, mającego, w myśl IV Dyrektywy Komunikacyjnej, sprawować pieczę nad terminowością i rzetelnością wypłat świadczeń dla poszkodowanych poza granicami własnego kraju. Ponadto Biuro będzie realizować w obrocie międzynarodowym zadania centrum informacyjnego, przekazując dane w zakresie przewidzianym we wspomnianej dyrektywie.

Aby usprawnić i przyspieszyć opracowywanie najpoważniejszych szkód PBUK będzie zbierać informacje ze wszystkich jednostek Policji, dotyczące wypadków, w których nastąpiła śmierć lub uszkodzenie ciała osób w nim uczestniczących.

Komentarz Macieja Kisielewicza, wiceprezesa Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.

Wszystko wskazuje na to, że od lipca br. uregulowania zawarte w uchwalonym przez Sejm pakiecie ustaw ubezpieczeniowych mogą wejść w życie, chociaż jest wielu sceptyków, którzy przewidują, że będzie to jesień. Wiceminister Finansów Andrzej Sopoćko uważa, że im szybciej, tym korzystniej. Według ministra optymalnym terminem byłby wrzesień br. Środowisko ubezpieczeniowe uważa, że realny jest styczeń 2004 r.

Nie jest obojętna data wejścia w życie unormowań dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, ponieważ są w nich zawarte terminy, które określają gotowość dostosowania polskiego prawa do unormowań obowiązujących w państwach Unii Europejskiej - mam na myśli utworzenie w ramach UFG Centralnego Ośrodka Informacji.

Z IV Dyrektywy Europejskiej wynika konieczność posiadania przez Polskę Centralnej Bazy Ewidencji Pojazdów (przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji) oraz Centralnego Ośrodka Informacji (przy UFG), który ma gromadzić informacje o zawartych umowach ubezpieczenia przez posiadaczy pojazdów. UFG będzie je przekazywać uprawnionym instytucjom, np. zakładom ubezpieczeń w przypadku zaistnienia szkody. Odrębną przesłanką skłaniająca do budowy takiego ośrodka jest przyspieszenie likwidacji szkód i wypłaty odszkodowań osobom poszkodowanym. Dlatego tak jest ważne wejście w życie regulacji dotyczących Ubezpieczeniowego Funduszu gwarancyjnego, z którego są wypłacane odszkodowania, kiedy sprawca nie był ubezpieczony.

Oba ośrodki gromadzące dane będą ze sobą ściśle współpracować - zestawienie danych tych instytucji pozwoli w krótkim czasie na wyłowienie tych posiadaczy pojazdów, którzy nie mają obowiązkowego ubezpieczenia OC. Będzie to codzienny, bezpośredni monitoring. To rozwiązanie ma na celu działania prewencyjne - zapobieganie przestępczości ubezpieczeniowej.

Drugim bardzo ważnym rozwiązaniem legislacyjnym jest ustanowienie korespondenta do spraw roszczeń. Każdy zakład działający w naszym kraju będzie zmuszony do ustanowienia swojego przedstawiciela-korespondenta we wszystkich państwach Unii. W przypadku zaistnienia szkody i w związku z tym opóźnienia wypłat ze strony zakładu, tę rolę przejmuje przedstawiciel-korespondent, który w późniejszym terminie egzekwuje tę należność od danego ubezpieczyciela. Centralny Ośrodek Informacji będzie się mieścił przy Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym.

W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) przyjęto także wiele innych rozwiązań, usprawniających polskie prawo, a które nie wynikają z IV Dyrektywy. UFG został umocowany w tzw. funkcje pomocowe. Polegają one na tym, że zakład, który przejmuje portfel ubezpieczeń innej firmy z powodu jej niewypłacalności, otrzymuje od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego pożyczkę w wysokości do 100% rezerw na pokrycie zobowiązań, wynikających z przejmowanego portfela ubezpieczeń. W przyznaniu takiej pożyczki będzie uczestniczył również urząd nadzoru. Do UFG będzie należało sprawowanie kontroli nad tym, czy wyasygnowana kwota została skonsumowana na cele, na jakie została przyznana.

Inną bardzo ważną kwestią, uregulowaną w pakiecie czterech ustaw jest przepis, o który ubiegał się zarówno Rzecznik Ubezpieczonych, jak i Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Za niedopełnienie posiadania obowiązkowego ubezpieczenia OC, jeżeli zostanie to udowodnione posiadaczowi pojazdu, wnosi on opłatę karną. W dotychczasowych uregulowaniach było to 3,4 tys. zł. Jest to opłata za niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia.

Z naszych doświadczeń wynika, że bardzo wiele przypadków nieposiadania takiego ubezpieczenia wynika z nieznajomości przepisów prawa, np. dotyczyło to nabywców pojazdów. Dotychczasowe uregulowania określały czas posiadania ubezpieczenia, po poprzednim właścicielu, jedynie przez 30 dni od daty kupna pojazdu. Zapis zawarty w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) zmienia dotychczasowe rozwiązanie. Nowy nabywca pojazdu ma ważną polisę do końca okresu, na jaki ubezpieczył pojazd poprzedni właściciel.

Jest to istotne, prokonsumenckie rozwiązanie, które w mojej ocenie wyeliminuje do 40% obecnych opłat karnych. Została także zmniejszona wysokość kary za niedopełnienie obowiązku posiadania ubezpieczenia do 500 euro. W nowych uregulowaniach jest ona uzależniona od okresu zwłoki w nieposiadaniu takiego ubezpieczenia. Jeżeli opóźnienie wynosi do 3 dni, to klient płaci 20% wymienionej kary; do 14 dni zwłoki kara wynosi 50% tej sumy, powyżej tego okresu 100% należnej kwoty.

W mojej ocenie są to podstawowe rozwiązania prokonsumenckie zawarte w przyjętym przez Sejm pakiecie czterech ustaw ubezpieczeniowych.

Komentarz Aleksandra Daszewskiego, radcy prawnego Biura Rzecznika Ubezpieczonych, prezesa Fundacji Edukacji Społecznej.

W ocenie rzecznika Ubezpieczonych uchwalony przez Sejm pakiet czterech ustaw ubezpieczeniowych zawiera wiele nowych rozwiązań prokonsumenckich.

W ustawie o działalności ubezpieczeniowej do rozwiązań prokonsumenckich należą:

ochrona interesów osoby zawierającej umowę ubezpieczenia na życie przez zobowiązanie zakładu do zamieszczenia w Ogólnych warunkach umowy określonych w ustawie informacji i ustaleń;

uporządkowanie systemu pozyskiwania danych przez ustanowienie procedury postępowania odszkodowawczego, prowadzonego przez towarzystwo w związku ze zgłoszoną szkodą, w tym zaznaczenie ciążącego na nim obowiązku udostępniania ubezpieczającym i ubezpieczonym informacji i dokumentów, jakie miały wpływ na ustalenie odpowiedzialności i wysokość odszkodowania;

nałożenie obowiązku udostępniania informacji i materiałów, będących w posiadaniu: sądów, prokuratury, Policji, innych organów i instytucji, gdy z wnioskiem o udostępnienie takich danych wystąpi zakład ubezpieczeń, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych i Rzecznik Ubezpieczonych, a te dane są niezbędne do ustalenia okoliczności wypadku i wysokości należnego odszkodowania;

nałożenie na zakład obowiązku udostępniania, na wniosek ubezpieczonego, uposażonego, uprawnionego z umowy ubezpieczenia, uprawnionego do odszkodowania lub osoby poszkodowanej posiadanych informacji związanych z wypadkiem;

rozszerzenie przepisów Kodeksu cywilnego, dotyczących umowy ubezpieczenia - Tytuł XXVII - o zapisy będące konsekwencją przemian rynku ubezpieczeniowego, wywołanych zmianami ustrojowo-gospodarczymi po 1989 roku, przede wszystkim odnoszących się do prokonsumenckich ustaleń, np. objęcie statusem konsumenta wszystkich osób, będących stroną umowy ubezpieczenia, nadanie ramowego kształtu ogólnym warunkom umowy ubezpieczenia, odrębne zdefiniowanie umowy odpowiedzialności cywilnej, itd.

W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych do przyjętych przez Sejm rozwiązań prokonsumeckich można zaliczyć:

• wprowadzenie obowiązku przedstawiania organowi nadzoru, przez zakład ubezpieczeń, informacji o taryfach składek ubezpieczeniowych za ubezpieczenia obowiązkowe (ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, ubezpieczenie OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych) oraz podstawach ich ustalania, informacje takie powinny zawierać m.in. analizę szkodowości oraz kosztów obsługi ubezpieczenia, uzasadniającą wprowadzenie zmiany w taryfie. Z punktu widzenia ochrony interesów ubezpieczonych jest to o tyle interesujący zapis, iż organ nadzoru będzie miał możliwość obserwować zmiany w taryfach oraz powody ich wprowadzania;
• doprecyzowanie kwestii związanych z terminem wypłaty odszkodowania oraz obowiązków informacyjnych, związanych z ustaleniem odpowiedzialności zakładu i wysokością odszkodowania. Rzecznik Ubezpieczonych zabiegał o zmiany tego przepisu m.in. z powodu, że w indywidualnych skargach kierowanych do Rzecznika Ubezpieczonych często powtarzały się sprawy wiązane z nieterminowością realizacji zobowiązań z ubezpieczeń obowiązkowych oraz informowaniem poszkodowanych o przebiegu likwidacji szkód;
• bardzo ważnym i korzystnym dla posiadaczy pojazdów nowym rozwiązaniem, wynikającym z tzw. komunikacyjnych dyrektyw Unii Europejskiej, jest objęcie ochroną odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów na terytorium państw Unii Europejskiej oraz Węgier, Czech, Słowacji, Słowenii, Chorwacji, Szwajcarii, Cypru i Islandii, połączonych umową, dotyczącą zaspokajania roszczeń, wynikających z międzynarodowego ruchu pojazdów;
• wprowadzenie nowych regulacji, dotyczących rozwiązania umowy ubezpieczenia w przypadku nabycia pojazdu, ubezpieczonego przez poprzedniego posiadacza. W tym zapisie odstąpiono tutaj od dotychczas obowiązującej zasady, że umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, w sytuacji nabycia pojazdu mechanicznego, rozwiązuje się po upływie 30 dni od dnia jego kupna. Nowe rozwiązanie - w opinii Rzecznika Ubezpieczonych - jest korzystniejsze dla posiadaczy pojazdów, przewiduje bowiem rozwiązanie dotychczasowej umowy ubezpieczenia z upływem okresu, na który została zawarta, przy czym pozostawia możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia przez nabywcę pojazdu;
• rezygnacja z obecnie jeszcze funkcjonującego przepisu, który wyklucza odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody, nie przekraczające łącznie 50% najniższego wynagrodzenia pracowników, ustalonego przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Takie rozwiązanie jest korzystniejsze dla poszkodowanych, którzy obecnie mieli trudności z dochodzeniem odszkodowania za powyższe szkody od ich sprawców;
• wprowadzenie nowych rozwiązań dotyczących opłat za niespełnienie ustawowego obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Korzystniejsze dla ubezpieczonych są dwa rozwiązania: 1. gradacja wysokości opłat powiązana z okresem opóźnienia spełnienia obowiązku ubezpieczenia, 2. określenie stałej wysokości opłaty jako równowartości w złotych sumy, wyrażonej w walucie euro;
• wprowadzenie unormowań dotyczących utworzenia ośrodka informacji o umowach ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Funkcję tę będzie pełnił Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny;

Rzecznik Ubezpieczonych uważa za bardzo istotne rozszerzenie zadań Funduszu.

W projekcie ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym do przyjętych przez Sejm rozwiązań prokonsumeckich, w opinii Rzecznika Ubezpieczonych należą:

• wprowadzenie zapisu zgodnie z którym agent ubezpieczeniowy nie może, w związku z wykonywaniem działalności agencyjnej, przysparzać klientowi korzyści, wykraczających poza istotę czynności pośrednika ubezpieczeniowego wskazanych w ustawie;
• wprowadzenie bardziej zaostrzonych, w stosunku do dotychczasowych, wymagań dotyczących agentów, np. niekaralność za oznaczone rodzaje przestępstw, rękojmia należytego wykonywania swoich czynności, wymaganie minimalnego wykształcenia, obowiązek szkolenia (zakończonego egzaminem) w formie określonej przez Ministra Finansów, którego zakres i tryb także ustala MF. W opinii Rzecznika Ubezpieczonych te regulacje przyczyniają się do podwyższenia jakości usług świadczonych przez pośredników ubezpieczeniowych;
• zapis obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej agenta ubezpieczeniowego, wykonującego czynności agencyjne na rzecz więcej, niż jednego zakładu;
• stworzenie rejestru agentów ubezpieczeniowych - do tej pory nie było zcentralizowanego rejestru agentów. Taka baza danych ma stanowić źródło informacji dla zainteresowanych podmiotów - chodzi o czynne umowy danego agenta, zakres jego umocowania oraz jego rzetelności. Według Rzecznika Ubezpieczonych takie rozwiązanie jest korzystne z uwagi na możliwość oceny pośrednika, z którego usług korzysta osoba zainteresowana kupnem ubezpieczenia.

W projekcie ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych Sejm przyjął m.in. następujące zmiany:

• wprowadzenie zapisu umożliwiającego Rzecznikowi Ubezpieczonych stworzenie sądownictwa polubownego - dla ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia i zakładów ubezpieczeń oraz towarzystw emerytalnych i członków otwartych funduszy emerytalnych, zarządzanych przez te towarzystwa, a także dla uczestników pracowniczych programów emerytalnych. Przyjęty zapis stwarza nowe możliwości działania Rzecznika na rzecz ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia. Wobec obłożenia sądów powszechnych ogromem spraw i przedłużającymi się procesami wynikającymi z zawartych ubezpieczeń instytucja sądów polubownych na pewno będzie pomocna w usprawnieniu (przyspieszeniu) oraz ujednoliceniu likwidacji szkód i związanej z nią wypłaty odszkodowania. Przyjęta regulacja niewątpliwie zmniejszy także koszty związane z dochodzeniem odszkodowania przez konsumentów;
• nałożenie na podmioty, otrzymujące wniosek od Rzecznika Ubezpieczonych obowiązku niezwłocznego, nie później niż trzydziestodniowego terminu od otrzymania zapytania, udzielenia informacji o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. Jest to w opinii Rzecznika Ubezpieczonych regulacja porządkująca, której przyjęcie gwarantuje przyspieszenie działania Urzędu, a tym samym procesu odwoławczego skarżącego konsumenta.

Nowe rozwiązania, przyjęte w powyższej ustawie, mają wpływ na umocnienie roli Rzecznika Ubezpieczonych. Ma on możliwość zorganizowania m.in. Ubezpieczeniowych Sądów Polubownych. Z punktu widzenia interesów konsumentów będzie to szybsze, tańsze i w wielu przypadkach lepsze rozwiązanie. Kolejny zapis ustawowy, który wzmacnia pozycję Rzecznika oraz prowadzi do ujednolicenia postępowania likwidacyjnego (dotyczy to szczególnie szkód komunikacyjnych) dotyczy możliwości występowania przez Rzecznika do Sądu Najwyższego w sprawach budzących wątpliwości natury prawnej.

Warto jeszcze wspomnieć o zapisie mającym charakter porządkujący, który nakłada na zakłady ubezpieczeń obowiązek odpowiedzi na zapytania i interwencje Rzecznika w ciągu 30 dni.

Małgorzata Dygas