Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003

OWU BEZ INTERPRETACJI
UBEZPIECZENIE OD OGNIA I INNYCH ZDARZEŃ LOSOWYCH

15. KONIECZNOŚĆ ODTWORZENIA MAJĄTKU

Wartość odtworzeniowa, jak sama nazwa wskazuje, służyć ma możliwości odtworzenia majątku po szkodzie. Uściślając ( z punktu widzenia teorii ubezpieczeń), wartość odtworzeniowa ( nowa ) ma pozwolić na odtworzenie majątku po szkodzie do stanu "jak nowy" przy zachowaniu tych samych parametrów, materiałów etc. Jednak część towarzystw pod pojęciem wartości odtworzeniowej (a konkretniej: jeśli chodzi o wypłatę odszkodowania według tej wartości) rozumie nie tylko wartość pozwalającą na odtworzenie mienia, ale i także samą "konieczność odtworzenia majątku". Jeśli ubezpieczający nie odtworzy majątku po szkodzie, to mimo iż ubezpieczył się według wartości odtworzeniowej, nie dostanie odszkodowania według tej wartości...

Konieczność odtworzenia majątku

Jednym z towarzystw wymagających odtworzenia majątku po szkodzie, jeżeli odszkodowanie ma zostać wypłacone według wartości odtworzeniowej ( zakładamy, że według takiej wartości został ubezpieczony majątek ), jest Generali. W zapisach dotyczących ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania czytamy: "W sytuacji zaniechania odtworzenia przedmiotu ubezpieczenia odszkodowanie zostanie wypłacone do wartości rzeczywistej".

Aby otrzymać odszkodowanie według wartości odtworzeniowej, poszkodowany musi udokumentować poniesione koszty adekwatnym rachunkiem. A teraz rozważmy następującą sytuację: w wyniku szkody uległa zniszczeniu znaczna część majątku ubezpieczającego, który bardzo chce odtworzyć majątek, np. odbudować budynek ... tylko nie ma za co... Do wypłaty odszkodowania Generali wymaga przedstawienia rachunku wykonawcy potwierdzającego odbudowę budynku. Wykonawca nie zgadza się na odbudowę budynku bez wpłacenia zaliczki, a następnie opłacania poszczególnych etapów budowy. Co ma zrobić ubezpieczający? Czy Generali zgodzi się na pokrycie kosztów na podstawie kosztorysu? Z opisywanych wymagań koniecznych do uzyskania odszkodowania niestety nie wynika, że ubezpieczający bez środków własnych będzie mógł odtworzyć majątek, a przecież po to się ubezpieczał... Jeśli poszkodowany nie może odtworzyć majątku, to zgodnie z warunkami, otrzymuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej wartości rzeczywistej zniszczonego majątku.
I teraz załóżmy, że wypłacone odszkodowanie w wysokości odpowiadającej wartości rzeczywistej oraz środki własne starczą poszkodowanemu na odtworzenie majątku. Czy zostanie zwrócona mu różnica pomiędzy wcześniej wypłaconym odszkodowaniem według wartości rzeczywistej, a faktycznie poniesionymi kosztami na odtworzenie majątku? Przecież ubezpieczający ubezpieczył się według wartości odtworzeniowej i odtworzył majątek, tylko że proces wypłaty odszkodowania powinien przebiegać niejako dwufazowo...

Nieuzasadniona zwłoka

Podobne podejście do omawianego tematu stosują Warta i Gerling. W warunkach Warty czytamy : "W przypadku ubezpieczenia mienia wg wartości odtworzeniowej szkoda będzie zrefundowana tylko wtedy, gdy mienie zostanie odbudowane lub naprawione , a koszty faktycznie poniesione i gdy odbudowa lub naprawa zniszczonego mienia odbyła się bez nieuzasadnionej zwłoki. Jeżeli ubezpieczający odstąpi od odbudowy lub naprawy zniszczonego mienia, odszkodowanie zostanie wyliczone wg zasady przyjętej dla ubezpieczenia w wartości rzeczywistej." Gerling natomiast wprowadza następujące zapisy: "W przypadku budynków i budowli odszkodowanie zostanie wypłacone tylko wówczas, jeżeli koszty związane z ww. odbudową lub remontem zostały faktycznie poniesione, a podjęcie i przeprowadzenie odbudowy i/lub remontu przebiegło bez nieuzasadnionej zwłoki(...). W przypadku maszyn, urządzeń i wyposażenia odszkodowanie zostanie wypłacone tylko wówczas jeżeli koszty związane z w/w zakupem lub naprawą zostały faktycznie poniesione. W przypadku zaniechania odtworzenia, odszkodowanie ustala się i wypłaca biorąc pod uwagę wartość zużycia ubezpieczonego mienia".

Zarówno w zapisach Warty, jak i Gerlinga, oprócz konieczności odtworzenia majątku, pojawia się jeszcze jeden wymóg: odtworzenie majątku powinno nastąpić "bez nieuzasadnionej zwłoki". I teraz można się zastanawiać, jakie czynniki opóźniające odtworzenie majątku zostaną uznane jako nieuzasadniona zwłoka? Czy fakt braku posiadania funduszy na odtworzenie majątku jest wystarczającym powodem do opóźnienia odbudowy/remontu? A jeśli poszkodowany zdecyduje się przyjąć odszkodowanie w wartości rzeczywistej zniszczonego majątku, a następnie w miarę gromadzonych dodatkowych środków odtworzy majątek, to czy przekroczył terminy na odtworzenie majątku i możliwość ubiegania się o wyrównanie różnicy między wartością odtworzeniową a rzeczywistą? Terminy na odtworzenie majątku

Natomiast Allianz w warunkach dotyczących wypłaty odszkodowania nie operuje dosyć niejasnym pojęciem "nieuzasadnionej zwłoki", tylko wprowadza konkretne terminy na odtworzenie majątku: W przypadku mienia ruchomego, ubezpieczonego na wartość odtworzeniową (nową), "Allianz Polska wypłaci odszkodowanie przekraczające jego wartość rzeczywistą tylko wtedy, gdy w ciągu 3 lat od dnia wystąpienia szkody Ubezpieczający dokona odtworzenia lub nabycia mienia ... " Podobnie z nieruchomościami ubezpieczonymi na wartość odtworzeniową (nową ): "Allianz Polska wypłaci odszkodowanie przekraczające jego wartość rzeczywistą tylko wtedy, gdy w ciągu 3 lat od dnia wystąpienia szkody, Ubezpieczający odbuduje lub zakupi inną nieruchomość". W przypadku takiej konstrukcji zapisów można się zastanawiać, czy standardem nie jest wypłacanie odszkodowania najpierw według wartości rzeczywistej, a dopiero potem dopłacanie różnicy do wartości odtworzeniowej, a z dopłatami różnie bywa...

Także AIG wprowadza termin na odtworzenie majątku: "Prace przy przywracaniu mienia do stanu poprzedniego ( ... ) muszą być przeprowadzone w terminie 12 miesięcy od dnia szkody". Termin 12 miesięcy, zwłaszcza przy dużych szkodach, wydaje się być bardzo krótki. AIG w swoich OWU nie operuje pojęciami wartości odtworzeniowej i rzeczywistej, dlatego też, bardzo niezrozumiale brzmią zapisy z postanowień specjalnych, które mówią, że:
"w przeciwnym razie ( tzn. kiedy poszkodowany nie odtworzy majątku w ciągu 12 miesięcy od dnia szkody ) nie zostanie wypłacona żadna kwota przewyższająca wysokość kwoty, która byłaby należna na podstawie niniejszej Polisy, gdyby Polisa nie zawierała niniejszej klauzuli" Niestety trudno znaleźć zapisy w OWU, które precyzowałyby dokładnie, do jakich kwot czy wartości ten zapis się odnosi (?). Nie jest jasno określone jaka właściwie kwota jest należna, jeśli ubezpieczający nie odtworzy majątku w ciągu 12 miesięcy od szkody ( ? ).

Rachunek czy kosztorys

PZU przy ubezpieczeniu w wartości odtworzeniowej (także księgowej brutto) jako wysokość szkody przyjmuje dla budynków i budowli - wartość kosztów odbudowy lub remontu potwierdzonych kosztorysem przedłożonym przez poszkodowanego. W przypadku maszyn, aparatów i urządzeń technicznych za wysokość szkody uznaje się wartość kosztów zakupu lub naprawy, z tym iż : "Wartość kosztów naprawy powinna być udokumentowana rachunkiem; jeżeli naprawa jest wykonana przez ubezpieczającego we własnym zakresie, PZU SA zwraca udokumentowany koszt materiałów i płac poniesiony w celu naprawy oraz uzasadniony procent na pokrycie kosztów ogólnych". Z powyższych zapisów można wywnioskować, że PZU rozróżnia kilka przypadków. Pierwszy dotyczy odbudowy lub remontu budynków i budowli, gdzie do uzyskania odszkodowania potrzeba przedstawić kosztorys ( a nie rachunki ), czyli można wnioskować, że nie ma w tej sytuacji konieczności odtworzenia mienia.

Drugi przypadek dotyczy zakupu maszyn, aparatów i urządzeń technicznych, gdzie mowa jest o koszcie zakupów. Takie sformułowanie: koszt zakupu, a nie rachunek/poniesiony koszt zakupu także może sugerować, że nie trzeba zakupić zniszczonego mienia, aby uzyskać odszkodowanie. Trzecia sytuacja to naprawa zniszczonych maszyn, aparatów i urządzeń, kiedy to koszt naprawy trzeba potwierdzić rachunkiem lub - w przypadku naprawy we własnym zakresie- udokumentować poniesione koszty materiałów i płac. W tym ostatnim przypadku nasuwa się pytanie: a w jakiej wysokości dostanie poszkodowany odszkodowanie, jeśli nie naprawi zniszczonych maszyn, urządzeń etc. ( tj. nie przedstawi rachunków ani nie udokumentuje poniesionych kosztów)? Może się przecież zdarzyć sytuacja, że towarzystwo ubezpieczeniowe uzna, że daną zepsutą maszynę można naprawić i będzie wymagało rachunków za naprawę, zaś poszkodowany uzna, że woli kupić nową maszynę, której zakup sfinansuje częściowo z uzyskanego odszkodowania, częściowo ze środków własnych. Czy w takim przypadku, może liczyć na wypłatę odszkodowania na podstawie kosztorysu naprawy ( bo nie będzie dysponował rachunkami ) ?

Rozpatrzmy także inną możliwość: częściowemu zniszczeniu uległa bardzo droga maszyna, do której naprawy trzeba zakupić drogie części. Dostawca części żąda przedpłaty/zaliczki i nie chce się zgodzić na bezgotówkowe rozliczenie z PZU. Części są na tyle drogie, że poszkodowany nie ma środków na ich zakup - czyli nie dysponuje rachunkiem za naprawę ani dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, gdyż ich jeszcze nie poniósł... a ubezpieczył się przecież po to, by w razie szkody uzyskać środki z towarzystwa na pokrycie naprawy... Brak konieczności odtworzenia majątku

Z omawianych ośmiu towarzystw jedynie Ergo Hestia i Commercial Union wyraźnie nie warunkują uzyskania odszkodowania według wartości odtworzeniowej koniecznością odtworzenia majątku. W OWU Ergo Hestii mowa jest jedynie o tym, że rozmiar szkody ustala się według wartości kosztów remontu lub odbudowy (...) potwierdzonych rachunkiem lub kalkulacją poszkodowanego. Zatem, jeśli poszkodowany ma prawo do przedstawienia jedynie kalkulacji kosztów, które nie są tożsame z rachunkami potwierdzającymi wykonanie remontu/odbudowy, można uznać, że Ergo Hestia nie wymaga odtworzenia majątku, aby móc dostać odszkodowanie według wartości odtworzeniowej(?). Zaś Commercial Union stwierdza, że w przypadku ubezpieczenia według wartości odtworzeniowej nowej wysokość odszkodowania zostanie określona na podstawie całkowitych kosztów odbudowy, naprawy lub zastąpienia środków trwałych. Warto zwrócić uwagę, że mowa jest o kosztach, a nie o kosztach poniesionych, zatem w przypadku Commercial Union, tak samo jak i Hestii, można uznać, że nie ma konieczności odtworzenia majątku(?).

* * *


Joanna Królikowska-Bocheńczyk, Adler Brokers Group Sp. z o.o.
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA"
czerwiec 2002 - wrzesień 2003