Tomasz Mintoft-Czyż "GAZETA UBEZPIECZENIOWA" nr 6 - luty 2004

BIPAR na temat OC POŚREDNIKÓW

• Dyrektywy są kategoryczną formą prawa unijnego, której podstawowym celem jest ochrona praw konsumentów w rosnącej liczbie krajów członkowskich. Ochrona tych praw uznawana jest za cel nadrzędny, stojący ponad interesami poszczególnych krajów, grup przedsiębiorców, czy grup zawodowych. Drugim, wiodącym celem dyrektywy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, jest zapewnienie swobody przepływu usług pośrednictwa na jednolitym rynku UE.
• Wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej normy prawa unijnego będą obowiązywać także w naszym kraju. Przyjęta w krajach UE zasada supremacji prawa unijnego oznacza, że w przypadku braku odnośnych regulacji prawa krajowego, lub w przypadku jego niezgodności z normami prawa unijnego wyższej rangi ( a do takich zaliczane są dyrektywy UE) - w zastosowanie wchodzą normy obowiązujące w Unii.
• Żaden z 15 obecnych krajów członkowskich Unii, ani też żaden z 10 krajów kandydujących, nie starał się o odroczenie terminu obowiązywania przepisów nowej dyrektywy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, czy to w całości, czy tylko w części. Nie ma też żadnych powodów aby przypuszczać, że takie żądanie zostałoby w jakimkolwiek stopniu uwzględnione.

1. Dyrektywa UE stanowi w Art. 4 ust. 3: "Pośrednicy ubezpieczeniowi i reasekuracyjni zobowiązani są do posiadania ważnego na obszarze całej Wspólnoty ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawodowej lub innych, porównywalnych, gwarancji dotyczących ich odpowiedzialności cywilnej za błąd w sztuce, na sumę nie niższą niż EUR 1 000 000 za każdą szkodę, oraz EUR 1500 000 za wszystkie szkody w ciągu roku, chyba, że takie ubezpieczenie lub porównywalna gwarancja udzielona została przez zakład ubezpieczeń, albo inny podmiot, z którego upoważnienia pośrednik ubezpieczeniowy czy reasekuracyjny wykonuje swoje czynności, albo gdy taki podmiot przyjął na siebie pełną odpowiedzialność za działania pośrednika."
   
   
2. Ocena osiągalności wymaganej przez dyrektywę ochrony i kosztów jej pozyskania:
   
   1. W ocenie 70% respondentów na sondaż przeprowadzony przez BIPAR, zarówno sprawa osiągalności ochrony jak i jej koszt stanowią zagadnienie pierwszej wagi i źródło niepokoju o przyszłość.
   2. 66% respondentów uważa, że z uwagi na wymagania stawiane w dyrektywie, popyt na ubezpieczenie OC pośredników znacznie wzrośnie, a równolegle wzrośnie koszt tego ubezpieczenia.
   3. 67% respondentów oświadczyło, że na przestrzeni ostatnich trzech lat zauważalne były rosnące trudności w pozyskaniu ochrony za możliwą do przyjęcia cenę. 75% respondentów odnotowało wzrost stawek za ubezpieczenie OC pośredników na przestrzeni ostatnich trzech lat (wzrost stawek stanowił od 30% do 50% i powyżej)
   4. 70% respondentów ocenia, że liczba zakładów ubezpieczeń, skłonnych do udzielania ochrony OC pośrednikom, jest niewystarczająca.
   5. 65% respondentów pozyskuje ochronę zarówno we własnym kraju, jak i w innych krajach członkowskich UE. Jedynie 20% respondentów oświadczyło, że ubezpieczają się wyłącznie we własnym kraju.
   6. 55% respondentów oświadcza, że ich organizacja zawodowa organizuje ubezpieczenie w formule grupowej, co pozwala na łatwiejsze znalezienie ochrony i obniżenie jej kosztu.
   7. 70% respondentów oświadcza, że ubezpieczenie na zasadzie "claims made", jest w ich kraju normą.
   
   
   
3. Na jakich warunkach dostępne jest ubezpieczenie OC zawodowej pośredników ubezpieczeniowych:
   
   
   1. Podstawowa klauzula ubezpieczenia musi odnosić się do zaniedbania (błędu w sztuce) tak, aby ochrona dotyczyła odpowiedzialności cywilnej pośrednika, wynikającej z niedbałych działań lub zaniechania, stosownie do definicji, uznanych za obowiązujące w ustawodawstwie danego kraju.
      
      
   2. Jest sprawą ogromnej wagi, by ustawodawcy w poszczególnych krajach członkowskich EU posiadali właściwe zrozumienie różnicy między odszkodowaniem na rzecz klienta, a ochroną firmy pośrednika poprzez ubezpieczenie jego odpowiedzialności cywilnej, za błąd wynikający z prowadzonej działalności. W przypadku ujęcia sprawy wyłącznie w jej wymiarze odszkodowawczym na rzecz konsumentów zachodzi obawa, że rynki ubezpieczeń nie sformułują oferty ubezpieczenia dla pośredników.
      
      
   3. Należy w tym miejscu powtórzyć sformułowanie przyjęte w dyrektywie: "Pośrednicy ubezpieczeniowi i reasekuracyjni zobowiązani są do posiadania ważnego na obszarze całej Wspólnoty ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawodowej lub innych, porównywalnych, gwarancji dotyczących ich odpowiedzialności cywilnej za błąd w sztuce."
      
      
   4. Preferowaną formułą odpowiedzialności, przyjmowanej przez ubezpieczycieli, winna być zasada "claims made" (zgłoszonych roszczeń). Wynika to przede wszystkim z faktu, że większość zakładów ubezpieczeń na świecie nie oferuje ubezpieczenia OC zawodowej na zasadzie "occurrence". Tam, gdzie zasada ta jest przyjmowana, przewiduje się zwykle okres do zgłaszania roszczeń nie dłuższy niż 1 lub 2 lata.
      
      W interesie konsumentów leży, by ubezpieczenie OC zawodowej pośredników dotyczyło wszystkich roszczeń wniesionych w okresie ubezpieczenia, bez względu na moment, w którym okoliczność powodująca odpowiedzialność (tzn. błąd w sztuce popełniony przez pośrednika) faktycznie nastąpiła.
      
      Zasada "claims made" ułatwia znacznie osobom poszkodowanym identyfikację zaangażowanego w sprawę zakładu ubezpieczeń, nie muszą oni bowiem wskazać momentu, w którym popełniony został przez pośrednika błąd, z którego wynikła szkoda.
      
      Dyrektywa UE nie zawiera postanowień w przedmiocie zasady odpowiedzialności. Ponieważ zasada "claims made" jest korzystniejsza, zarówno dla konsumentów jak i dla zakładów ubezpieczeń, przyjęcie jej w ustawodawstwach lub w praktyce działań rynkowych krajów członkowskich jest preferowanym rozwiązaniem. BIPAR zaleca też przyjęcie tej zasady ponieważ uczyni ona cenę za ochronę, zapewnianą przez zakłady ubezpieczeń, bardziej przystępną.
      
      
   5. Cena za ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej pośredników
      Wysokość składek jest określona przez ocenę ryzyka w oczach ubezpieczycieli i faktyczne doświadczenie w sferze odszkodowań w każdym kraju członkowskim. Ubezpieczeni powinni poszukiwać rozwiązań w postaci ubezpieczeń grupowych. Jeżeli jest to możliwe, należy uzyskać dostęp do danych o szkodowości grupy zawodowej.
      
      Jedną z przyczyn trudności, na jakie napotykają obecnie brokerzy ubezpieczeniowi w krajach Unii Europejskiej wynika z faktu, że w latach 90-tych zakłady ubezpieczeń z reguły niedoszacowywały ryzyk OC zawodowej. W efekcie zakłady ponosiły straty techniczne na ubezpieczeniu tych ryzyk, powstały gorzkie spory, w których brokerzy byli oskarżani o niestosowanie się do reguł dobrej praktyki zawodowej, zatajanie istotnych informacji, bądź o wprowadzanie ubezpieczycieli w błąd.
      
      Doszło też do wypłaty znacznych sum odszkodowań. Przypadki te zniechęciły rynki ubezpieczeń do przyjmowania ryzyk brokerskich, nawet wtedy, gdy indywidualne doświadczenie szkodowe było dobre.
      
      
   6. Rola zarządzania ryzykiem i prewencji szkodowej Zagadnienie to jest od lat przedmiotem zainteresowania zakładów ubezpieczeń. Trudno ocenić rozmiary prac, dokonanych w kierunku poprawy standardów pracy pośredników ubezpieczeniowych. Wiadomo, że od połowy lat 80-tych ubezpieczyciele przekazują swoim klientom informacje o typowych sytuacjach, które wiodą do wnoszenia roszczeń przeciwko brokerom. Ogólnie można stwierdzić, że standardy administracyjne w pracy brokerów systematycznie rosną.
      
      Pomocą może być lepsza organizacja jakości pracy. W szczególności pomocne mogą być procedury w rodzaju:
      1. dokumentacja czynności: zapisywanie istotnych czynności i wszelkich zmian;
      2. wyjaśnianie wszelkich sytuacji, które nie są całkowicie klarowne;
      3. ocena sytuacji prawnej i wartości dowodowej faxów, e-maili, formularzy wypełnianych w imieniu klientów;
      Warto pamiętać, że w przypadku mniejszych firm brokerskich najczęstszą przyczyną roszczeń są proste pomyłki w rodzaju nieuzyskania potwierdzenia zawarcia umowy przez zakład ubezpieczeń, czy niedochowania wszystkich wymogów, zgodnie z warunkami umowy.
      
      Można oczekiwać przychylnej postawy zakładów ubezpieczeń w przypadku, gdy grupa brokerów wykaże, że jej członkowie przykładają należytą uwagę do procedur, lub spraw związanych z doskonaleniem umiejętności zawodowych.
      
      W tym przedmiocie wymogi, dotyczące treści i formy informacji przekazywanych klientom, zawarte w artykułach 12 i 13 dyrektywy, nabierają szczególnego znaczenia:
      
      
      Artykuł 12
      
      Informacje udzielane przez pośrednika ubezpieczeniowego
      
      
      
      1. Do wymaganego zakresu informacji, które pośrednik ubezpieczeniowy jest zobowiązany przedstawić klientowi przed zawarciem pierwszej, a także, w razie potrzeby, przed zmianą lub odnowieniem będącej w mocy umowy ubezpieczenia, zalicza się:
         1. nazwisko i adres pośrednika;
         2. informację o rejestrze, do którego pośrednik został wpisany i drogę weryfikacji faktu dokonania wpisu;
         3. oświadczenie czy pośrednik posiada, pośrednio lub bezpośrednio, 10% lub więcej głosów na Walnym Zgromadzeniu Wspólników lub akcji w którymkolwiek zakładzie ubezpieczeń,
         4. oświadczenie czy którykolwiek zakład ubezpieczeń lub reasekuracji, albo którykolwiek z ich akcjonariuszy, posiada więcej niż 10% głosów na WZA lub akcji bądź udziałów w firmie pośrednika;
         5. nazwę organizacji, o której mowa w art. 10, której zadaniem jest przyjmowanie skarg klientów i innych osób na działania pośredników ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, oraz, w razie potrzeby, opis procedur dotyczących polubownego załatwiania skarg i dochodzenia roszczeń, stosownie do treści art. 11 ;
         Dodatkowo, w związku z zawieraną umową, pośrednik ubezpieczeniowy poinformuje klienta czy :
         1. doradza klientowi zgodnie ze zobowiązaniami wymienionymi w par. 2, o dostarczaniu rzetelnej analizy; czy :
         2. jest on umocowany do wykonywania czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego wyłącznie na rzecz jednego, czy też na rzecz większej liczby zakładów ubezpieczeń. W tym drugim przypadku, na żądanie klienta, pośrednik poinformuje go o nazwach wszystkich zakładów ubezpieczeń, od których posiada pełnomocnictwa; czy :
         3. że nie jest on umocowany do wykonywania czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego ani przez jeden ani przez większą liczbę zakładów ubezpieczeń oraz, że jego rekomendacje nie zostały przekazane klientowi z zachowaniem obowiązku dokonania rzetelnej analizy w rozumieniu par. 2., W takim przypadku, na żądanie klienta, pośrednik poinformuje go o nazwach zakładów ubezpieczeń, z którymi współpracuje. W przypadkach, gdy informacje mają być udzielane jedynie na żądanie klienta, pośrednik winien dać znać klientowi, że ma on prawo do otrzymania takich danych.
      2. W przypadkach gdy pośrednik ubezpieczeniowy powiadamia klienta, że jego działania i porady dokonywane są w oparciu o rzetelną analizę, jest on zobowiązany do udzielania takich rad na podstawie analizy wystarczającej liczby dostępnych na rynku umów ubezpieczenia, która pozwala mu, zgodnie z zasadami profesjonalnego działania, na rekomendację umowy ubezpieczeniowej, najbardziej odpowiadającej potrzebom klienta;
      3. Przed ostatecznym zawarciem umowy, działając przede wszystkim w oparciu o informacje przekazane przez klienta, pośrednik ubezpieczeniowy ma obowiązek wyszczególnienia oczekiwań i potrzeb klienta, oraz do przedstawienia uzasadnienia podstaw udzielonej rekomendacji. Zakres i szczegółowość uzasadnienia powinny być różnicowane zależnie od złożoności proponowanej umowy ubezpieczenia.
      4. informacja, o której mowa w paragrafach 1, 2 i 3, nie musi być przedstawiana, gdy umowa ubezpieczenia dotyczy znacznych ryzyk, ani w przypadku pośrednictwa reasekuracyjnego.
      5. Kraje Członkowskie mogą utrzymać lub przyjąć bardziej surowe od określonych w Dyrektywie postanowienia w zakresie wymogów informacyjnych, o których mowa w par. 1, pod warunkiem, że takie wymogi są zgodne z prawem Wspólnoty;
      
      
      Artykuł 13
      
      Forma przekazania informacji
      
      
      • Wszelkie informacje wymienione w art. 12 winny być przedstawione klientowi w następującej formie :
        • na papierze, lub innym trwałym nośniku, łatwo dostępnym dla klienta;
        • jasno i dokładnie, w sposób zrozumiały dla klienta;
        • w oficjalnym języku Kraju Członkowskiego, w którym jest zawierana umowa, lub w każdym innym języku, na który wyrażą zgodę umawiające się strony;
      • W drodze wyjątku od zasady określonej w paragrafie 1(a), informacje wymienione w art. 12 mogą być przekazane ustnie w przypadkach, gdy niezbędne jest natychmiastowe udzielenie ochrony ubezpieczeniowej, lub na żądanie klienta. W takich przypadkach informacje będą przekazane klientowi niezwłocznie po zawarciu umowy ubezpieczenia , zgodnie z postanowieniami par. 1;
      • W przypadku sprzedaży przez telefon, wstępne informacje przekazane klientowi muszą być zgodne z prawami Wspólnoty, dotyczącymi sprzedaży konsumenckich usług finansowych na odległość. Niemniej, informacje mają być przekazane klientowi, zgodnie z par. 1, niezwłocznie po zawarciu umowy ubezpieczenia;
      Trzeba zwrócić uwagę, że powyższe przepisy dyrektywy są znacznie bardziej precyzyjne niż zapis, zawarty w odnośnym artykule polskiej ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym (Art. 26). Należy mieć nadzieję, że o ile przepisy naszej ustawy nie zostaną zbliżone (np. w drodze nowelizacji?) treścią do przepisów art. 12 i 13 dyrektywy, przepisy prawa unijnego będą stanowić źródło wykładni dla sądów, orzekających w sprawach dotyczących OC pośredników ubezpieczeniowych, oraz dla zakładów ubezpieczeń, decydujących w sprawach odszkodowań z polis OC zawodowej pośredników.
      
      Waga tych przepisów nie może być niedoceniona - stanowią one standardy odpowiedzialności pośredników ubezpieczeniowych za błędy w sztuce. Są one surowe, ale precyzyjnie sformułowane i możliwe do zastosowania w praktyce. Zbyt szerokie potraktowanie zagadnienia może przynieść opłakane skutki dla praktyki polskiego rynku ubezpieczeń.
      
      
      Tomasz Mintoft-Czyż
      Prezes Stowarzyszenia Polskich Brokerów
      Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych
      Członek Rady Programowej (Steering Committee)
      Federacji BIPAR
      
      
      * * *